"Arvadların, uşaqların, nökərlərin, zəiflərin, yoxsulların və cahillərin xəta etməsində ərlər, atalar, ağalar, güclülər, varlılar və alimlər müqəssirdirlər". (Viktor Hüqo)

Dahi yazıçı həmçinin deyir: "Cahillərə bacardığınızı öyrədin, onlara pulsuz təhsil verməməkdə cəmiyyət özü günahkardır".

 Bəli, baş verən neqativ hallara görə məhz cəmiyyət dediyimiz toplum cavabdehdir. Çünki hansısa cinayətə şərait yaratmaq elə cani qədər suç qazanmaq deməkdir. "Cəmiyyət fərdlərin toplumudur" prinsipini qəbul etsək, etiraf etməliyik ki, fərdləri də cəmiyyət tərbiyyələndirir. Onların hansı istiqamətdə inkişaf etmələri isə təbii ki, birbaşa cəmiyyətin taleyüklü məsuliyyətidir. Bu baxımdan mühit insanı həm ən alicənab və kövrəkqəlbli məxluq edə bilər, həm də ən rəhmsiz və qaniçən kabusa çevirər. İnsanların vəhşiləşməməsi üçün elmi inkişafla yanaşı ədalət prinsipləri və rəhmdillik də aşılanmalıdır.

Bu vaxta qədər cəmiyyət və cəmiyyətdəkilər haqqında kifayət qədər xoş sözlər deyilib, uzun-uzadı təriflər söylənilib və populist çıxışlar edilib. Yaxud bunların əksi olaraq cəmiyyət tənqid atəşinə tutulub və sair. Bunların arasında ruhsuz və yaltaqcasına kimlərinsə xoşuna gəlmək üçün deyilən sözlər də olub, həqiqəti əks etdirən fikirlər də. Fikrimcə, cəmiyyətimizi təcəssüm etdirən reallıqlar tam başqadır. Həqiqət olaraq etiraf edilməlidir ki, insan ömrüylə müqayisədə böyük zaman kəsiyi ərzində kommunizm ideologiyası altında yaşamağa məhkum olmuşuq. Bunu nəzərə alaraq deyə bilərik ki, yaşadığımız cəmiyyət YALANla XƏYANƏTin izdivacı nəticəsində dünyaya göz açıb. Bu nigah adi və müsəlmansayağ olmayıb. Bu izdivac ancaq sövet nəğmələrinə köklənərək, şampan partladılaraq və əcnəbi dillərdə rəngarəng TOST deyilərək mümkün olub. Belə bir cütlükdən yalnız rüşvət, bir-birini aldatmaq, böhtan və bu kimi bicbalalar doğula bilər. Elə doğulub da. Bax əsl problem yalanla xəyanətin açıq-aşkar vəhdətidir. Çünki bütün şərlər məhz həmin iki cinayətdən törənir. Bunun nəticəsi olaraq yalanı özümüzə şərəf, yalançılığı isə ən ali titul hesab edirik. Xəyanət isə gündəlik həyatımızın tacı olub. Amma çox təəssüflər olsun ki, sonsuz qaranlığın əhatəsində olduğumuzu hələ dərk etmirik. Daha dəhşətlisi odur ki, qəlbləri buz kimi donduran bu zülmətdə elə xariqüladə bir şey var ki, bunu ifadə etmək üçün söz acizdir�

Bəs biz nə edirik? Görəsən zülmət dəryasında nəhayətsiz dalğalarla çarpışan cəmiyyət adlı gəminin nicatı üçün bir MAYAK tapılacaqmı? Yoxsa bu gəmi rəhmsiz dalğaların qoynunda hələ çox qeyri-müəyyən istiqamətlərə üz tutacaq? Bəlkə də bir neçə ildən hansısa səriştəsiz kapitanın oyuncağına çevrilib sonra da bir müddət ünvansız hərəkət etməyə məhkum olmuşuq? Fikrimcə bu suallara cavab tapılmayacaq. Çünki biz özümüz istəmirik. Ancaq aldadıcı vədlərə uyub bir kq konfetə görə səsimizi seçki qutusunun dərinliyinə elə tullayırıq ki, nəinki 4-5 il, heç əlli il sonra da eşidilməyəcək. Gənclərin istedadını, onların mübariz ruhlarını öldürməklə ürəyimiz sanki soyumur, yerin daha dərinliyində dəfn edib sonra da qəbrlərini yandırırıq. Bax bu bizim real cəmiyyətimizdən görünən primitiv nümunələrdir.

Burada bir şeyi deməsəm insafsızlıq olar. Əslində biz cəmiyyətimiz və gələcəyimiz üçün kifayət qədər çalışırıq. Amma bu fəaliyyət qaz altına ördək yumurtası qoyub qaz balalarının çıxmasını gözləmək kimidir. Daha bilmək istəmirik ki, qaz ördək balası çıxartsa da, onlar qaz yerişi yeriyə bilməzlər.