Bəziləri dinin siyasətindən ayrı olduğunu, bəziləri isə dinin yalnız müəyyən ibadi təlimlərdən ibarət olduğunu və dinin siyasətə qarışmasını faciə olaraq qiymətləndirirlər. Amma bəziləri isə dinin təqdim etdiyi proqramı bəşəriyyətin xilası kimi dəyərləndirir və dini siyasətin özü adlandırırlar. Bu kiçik məqaləmizdə yaranmış ziddiyətə aydınlıq gətirməyə çalışacağıq.
"Siyasət" termini ilk dəfə qədim yunan mütəffəkiri Aristotel istifadə etmişdir. O, bu termini dövləti idarə etmək sənəti kimi müəyyən edirdi. Məhşur alman alimi Veber: "Siyasət, istər dövlət daxilində, istərsə dövlətlər arasında hakimiyyətdə iştirak etməyə can atmaq və ya hakimiyyətə təsir etməkdir" deyirdi. Siyasətin özündə daxili və xarici, iqtisadi və sosial, mədəni, ekoloji və hətta gənclik, milli və s. kimi tərkib hissələrini fərqləndirirlər. Siyasət insanın öz hədəfləri üçün qabaqcadan düşünməsidir. Bundan əlavə siyasətin tərifi barədə digər fikirlərdə səslənmişdir. Məsələn ərəblər deyirlər ki, siyasət odur ki, bir işi yerinə yetirəsən ona görə ki, o işdə mütləq xeyir ola. Amma siyasətin lüğəvi mənası insanın bütün işlərdə tədbirli olmasdır. İstlahda isə ictimai məsələlərdə tədbirli olmaq, hökumət və qüdrət deməkdir.
Din üçün bir çox təriflər deyilmişdir. Amma İslam nəzərində din Allah tərəfindən insanların hidayət üçün Həzrət Muhəmməd (s)-a göndərilən qanunlardır. Ona görə də haqq din bütün insanlar üçündür və dünyəvi məsələləri özündə əhatə edir İctimaiyyətdə ədalətin bərpasında ən mühüm rolu oynayır.
Din və siyasətin əlaqəsi
Biz burada din siyasətindən ayrdır, siyasət çirkin bir işdir din isə müqəddəsdir ona görə onları bir-birinə bağlamaq olmaz kimi bəzi şübhələrə və suallar cavab vermək niyyətindəyik. İnşallah
1. "Dinin siyasətə daxil olması ilə bəzi dini təlimlər, müqəddəslər kənarda qalır"
Cavab: Dinin hədəfi budur ki, insanları səadətə və kamala çatdıra. İnsanların isə kamala və səadətə çatması yalnız sağlam cəmiyyətlərdə baş verə bilər. Ona görə də kamil din ictimai məsələlərə məsuliyyətsiz yanaşa bilməz. Əlbəttə siyasət zatən o demkə deyil ki, ilahi təlimləri kənara qoysan. Siyasət əgər güc və dünyəvi və heyvani istəkləri əldə etmək üçün olsa bu çirkin və şeytani siyasət olar.
Amma əgər insanın təkamülü üçün olub, həqiqi dəyərlərlə möhkəm bağlılıq qurarsa, din belə bir siyasəti bəyənir və onunla ziddiyət təşkil etmir.
İmam Əli (ə) hakimiyyəti və siyasəti ədaləti bərpa etmək üçün istəyir və buyurub ki, "And olsun Allah, bu dəyərsiz çarıq mənim üçün hakimiyyət və rəyasətdəın üstündür. Məgər inki, bu hakimiyyətlə edə biləm haqqı yaşadam və batili məhv edəm. "
İmam Əli (ə) nəzərində siyasət budur ki, ictimaiyyətdə ədalət yerini tapa. Haqlı və haqsız muyyən ola. Ona görə də o həzrət Muaviyyənin apardığı siyasəti şeytani siyasət adlandırıdı. Çünki Müaviyyə hakimiyyətindən öz hədəfləri üçün istifadə edirdi. Nəinki ictimai ədalətin bərpası üçün.
Müaviyyə öz siyasətində Əli (ə)-a qarşı hiylə işlədirdi. Amma Əli (ə) buyurudu ki, mən hiylə etməyi ondanda yaxşı bilirəm amma Allahın bu işdən xoşu gəlmir.
Buradan aydın olur ki, din siyasətdən ayrı deyil. Ümumiyyətlə siyasətin özülü ədalətdir. Siyasət yəni insanlarla ən yüksək səviyyədə davranmaq. Haqlını haqsız yerı zindana salmaq, insalara öz sözlərini azad şəkildə deməsinə icazə verməmək, başqalarının əqidə və inamlarına hörmət bəsləməmək, cəmiyyətə pozğunçuluğu yaymaq və öz insanlarına Müaviyyə kimi hiylə işlətmək şeytani siyasətdir. İslam bu cür siyati və hakimiyyəti rədd edir.
2. "Dinin siyasətə daxil olması dinin zərər görməsinə səbəb olur". Buda yaxşı bir iş deyil.
Cavab: Siyasət nəinki dinin zərər görməsinə səbəb olur bəlkə ilahi əmirlərin yaşamasında ən mühüm rolu oynayır. İmam Əli (ə) buyurur ki, Şeytani (çirkin) siyasət dinin zəifləməsinə səbəb olur. İstər din siyasətə daxil olsun, istərsə də kənarda qalsın. Çünki, şeytani siyasətin təməli qüdrətli və şəhvətprəsət olmaqdır. Bu isə haqq dinin prinsipləri ilə müxalifdir. Ona görə əgər bir siyasi proqramın təməlində batilin inkişafına və insanların bəşəri haqqlarının tapdalanması yer alırsa, əlbəttə bu cür siyasət dinin zərərinədir. Biz burada həqiqi siyasətdən danışırıq. Yəni hər şeyi öz zamanında və məkanında yerinə yetirmək və heç bir məxluq zərər görmədən. Bu isə çox çətin bir işdir.
3. "Din müqəddəs əmrlərdən ibarətdir, münasib deyil axı müqəddəs dini çirkin siyasətə daxil edək".
Cavab: Siyasətin dinə heç bir zərəri yoxdur və dinin təməl prinsiplərinə heç bir zərbə vurmur. Həqiqətdə din siyasətə daxil olmaqla ona idarəçilikdə kömək edir. Belə ki, hər bir tədbirli iş üçün proqrama ehtiyac var. İslam dini isə bu cür kamil bir proqrama sahibdir və onu siyasətin öhdəsinə buraxır. Nəticədə dinin siyasətə daxil olması ilə onun müqəddəsatı və əmirləri heç bir ziyan görməyir. Bəlkə batil və şeytani siyasətin qarşısında təslim olmaq dinin zəifləməsinə səbəb olar.
4. "Siyasətin köklü qanunlarından biri də qüdrətli olmaqdır. Qüdrətli olmaq bəzən qanlı müharibələr tələb edir. İslam dini isə mərhəmətli və lətif bir dinidir. Onun siyasətə daxil olması nə dərəcədə düzgündür?"
Bu suala cavab tapmaq üçün əvvəl qüdrətin, ilahi rəhmətin və lütfün mənalarını açıqlayıb, sonda isə nəticə çıxaraq.
Qüdrət
Qüdrətin bir çox mənası var. Qüdrət yəni nüfuz, qüvvə, güc, iqtidar və.s mənaları sadlamaq olar. Məhşur alman alimi Maks Veber qüdrəti belə tərif edib. "Bir insanın öz iradəsi ilə digərlərinin rəftarlarında təsir gücünə malik olmasına deyilir."
Ümumiyyətlə təsəvvür ediləcək hər bir hərəkətə qüdrət deyilir. Qüdrət, nüfuz ya bir insanın üzərində ola bilər, ya da qruplar və dövlətlər üzərində. Qüdrətin siyasi mənası isə fərdin dövlətin qanunları və orqanları qarşısında təslimiyyətidir. Bəzi sosioloqlar qüdrəti bu cür də məna edirlər. "Qüdrət bir fərdin və cəmin başqaları üzərində olan iqtidarı və gücüdür".
Burdan belə bir nəticə çıxarmaq olar ki, qüdrət diktatoraluq, zalım olmaq demək deyil, qüdrət yəni güclü, nüfuzlu,ədalətli olmaqdır. Qüdrət vasitəsi ilə insanlar cəmiyyətin idarəçiliyini tənzimləyə bilirlər.
Mərhəmət və Lütf
Mərhəmətin daxilində bağışlamaq, lütfün isə daxilində ehsan etmək gizlənmişdir. Ümumi mənada mərhəmət və lütf xeyirxahlıq deməkdir.
Burdan nəticə alırıq ki, əgər uşağa əziyyət vermək üçün ona döysələr onda o, uşağa zülm etmiş olarlar. Amma valideyn öz övladını, müəllim öz şagirdini ədəbləndirmək üçün vurursa bu onun üçün zülm deyil, bəlkə də lütf və mərhəmətdir. Bəs qüdrət və güc tətbiq etmək həmişə mərhəmət və lütflə müxalif deyil. Məsələn bir nəfər xalqın malına və canına təcavüz edirsə və polis onu cəzalandıraraq həbs edirsə, bu lütf və mərhəmətdir. Polis həqiqətdə ona verilən səlahiyyət və qüdrətdən istifadə edərək xalqa xeyirxahlıq etmiş oldu.
Kamil bir din olan İslam dini siyasətin ayrılmaz bir hissəsidir. Çünki siyasətin kamil və nöqsansız proqrama ehtiyacı var. Belə bir proqramı yalnız Allah- təala Peyğəmbər vasitəsi ilə insanların öhdəsinə buraxıb. Allahın göndərdiyi bu kamil proqramda bütün yaradılışın hüquqlarına riayət olunub. Bəs İslam dini siyasətin özüdür. İslam dini indiki dünyada yürüdülən siyasətələr daxil olaraq o məmləklərə yalnız səadət və xoşbəxtlik gətirirər. Əgər bir hakimiyyət, iqtidar istəyirsə ölkəsində ədalət bəpa olsun ictimaiyyət firavan yaşasın, haqq sahibi haqqını tapsın, batil məhv olsun, düşmənlərinə qarşı mübarizə apasın, xalqı onu sevsin, dünyadan köçərkən unudulmasın gərək İslamın təqdim etdiyi kamil proqrama üz gətirsin. Kim deyir din siyasətdən ayrıdır, demək ya o özü dediyi bu sözə inanmır, ya da dinin təqdim etdiklərindən bixəbərdir.
|
