Mənəvi-əxlaqi dəyərlər hər bir xalqın, millətin həyatında mühüm rol oynayır. Həm də o dərəcədə ki, millətin mövcudluğu, dövlətin etibarlı müdafiəsi, vətəndaş cəmiyyətinin formalaşması, demokratiyanın səviyyəsi bu dəyərlərdən daha çox asılıdır. Ümumiyyətlə bütövlükdə dövlətin inkişafı istehsal və qeyri-istehsal sahələrinin fəaliyyəti ilə birbaşa bağlıdır. Əgər bu sahələrdən birincisi iqtisadiyyatı formalaşdırırsa, ikincisi də cəmiyyət qurur.

Xatırladaq ki, təhsil, səhiyyə, televiziya, mətbuat və digər sahələr məhz ikinciyə aiddir. Onlar içərisində geniş tamaşaçı auditoriyasına malik televiziyanın imkanları isə daha genişdir. Ona görə də proqramlar hazırlayarkən çox diqqətli olmalı, hər bir verilişin cəmiyyətdə hansı reaksiya doğuracağını, onun mənəvi-əxlaqi dəyərlər sisteminə və deməli bir millət kimi mövcudluğumuza necə təsir edəcəyini hesabla-maq lazımdır. Ancaq əfsuslar olsun ki, mənəviyyat məsələləri ilə bağlı yad ideologiya bizim yerli telekanallarımıza o dərəcədə nüfuz edib ki, az qala bir millət kimi "əriyib" yox oluruq. Biz bu yazıda onlardan yalnız birinə - ANS telekanalında nümayiş etdirilən və Novruz bayramından bir neçə gün sonra efirdən əxlaqsızıq təbliğ edən "Günəbaxan" verilişinin aparıcısı Turan İbrahimovun məlum davranışına toxun-maq fikrindəyik.

Əlbəttə, ola bilsin ki, martın 26-da efirə gedən verilişdən sonra bu yazı bir qədər gecikmiş hesab olunsun. Amma nəzərə alsaq ki, milli, mənəvi-əxlaqi dəyərlər və onun qorunması həmişə aktualdır, onda heç bir gecikmədən söhbət getməməlidir. Ancaq biz birbaşa mətləbə keçməyib, əvvəlcə diqqəti idealist cərəyanın nümayəndəsi olan ingilis pedaqoqu Con Lokkun fikirlərinə yönəltmək istərdik. Bu adam vaxtilə deyib ki, uşağın beyni ağ lövhəyə bənzəyir, ora nə yazsan, onu da götürəcək. Doğrudur, bu fikir Allahı inkar edən materialistlər tərəfindən rədd edilirdi. Ancaq nəzərə almaq lızımdır ki, insan təkcə bioloji varlıq olmayıb, həm də ictimai inkişafın məhsuludur. Yəni ətraf aləmdə baş verən hadisələr bir fərd olaraq insan şüurunun, xarakterinin, dünyagörüşünün formalaşmasına təsir edir. Bu baxımdan şübhəsiz ki, teleproqramların da səviyyəsi gələcək nəslin formalaşmasında iz buraxır. Və onun bu və ya digər xarakterli şəxsiyyətə çevrilməsində müəyyən rol oynayır.

Əgər T.İbrahimov üzərinə ingiliscə "If you want more, yust be my WNORE" (Azərbaycan dilinə tərcümədə "əgər çox istəyirsənsə, sadəcə fahişəm ol" anlamına gəlir) sözləri yazılan üzdəniraq köynək geyinib 9 milyonluq xalqın qarşısına çıxırsa, onda gələcək nəsillərin hansı tip şəxsiyyətə çevriləcəyini şərh etməyə ehtiyac qalmır. Adam bunu fikirləşdikcə Qarabağın indiyə kimi nəyə görə əsarətdə qaldığının səbəblərini dərk etməyə başlayır. Yəni mənəviyyatda, əxlaqda yaranmış, daha doğrusu, süni surətdə yaradılmış çat xalq, millət, torpaq, Vətən təəssübkeşliyi kimi müqəddəs hisslərdə də ölçüləri sürətlə böyüyən çatlar yaradır.

Doğrudur, Turan köynəyini dəyişməsə də, əxlaqsızlığın supertəbliğinə etiraz əlaməti kimi telekanala zəng edən çoxsaylı Azərbaycan tamaşaçılarının qınağından guya çəkinərək, həmin mürdar köynəyin üstündən başqa birisini geyinməyə məcbur oldu. Bu isə əslində maska taxmaqla əsl simasını gizlətmək-dən başqa bir şey deyildi. Ancaq çox gec idi. Bundan sonra istənilən geyim Turanı "If you want more, yust be my WNORE" söyüşlü köynək şəklində göstərəcək. Hətta xaç suyu da bu ləkəni təmizləyə bilməz.

Başqa bir maraqlı məqam isə "Günəbaxan"da, saçı qarğıdalı saçağına bənzəyən kişi xeylağının sentizatorda yüksək tonla ifa etdiyi mənşəyi bilinməyən bic "mahnı" ilə bağlıdır. Belə ki, verilişdə iştirak edən yaşlı bir kişi etiraz əlaməti kimi həmin "mahnı"nın zəhlətökən təsirindən başını tutur. Və Turan qayıdıb "məgər səni bura zorla gətirmişik?", deyə ona acıqlanır. Buyurun, bu da "dəqiq, qərəsiz, vicdanlı" münasibət. Və... böyüyə, ağsaqqala hörmətin, əxlaqın, mənviyyatın ingilis nümunəsinin üfunətli təfəkkürlərə ixracı...

Əlbəttə, burda söhbət sadəcə Turandan getməməlidir. Çünki o da bir fərd kimi bioloji varlıq olmaqla ya-naşı, həm də ictimai varlıqdır. Yəni onun işlədiyi mühitin də məlum köynəyi geyinməsinə barbaşa təsiri və dəxli var. Amma mühiti yaradan sıravilər yox, həmişə rəhbərlik olur. Nahaq yerə deməyiblər ki, balıq başdan iylənər. Xatırladaq ki, alnımıza döyüş yazan, bizlərə əxlaq, mənəviyyat dərsi keçən ANS-in rəhbərlərindən biri, konkret olaraq Mirşahin Ağayev bir vaxtlar Azərbaycan jurnalistikasının tarixinə, onu yaradanlara eqoistcəsinə münasibət bildirmişdi. Və Mirzə Cəlildən, Mirzə Fətəli Axundovdan, Həsən bəy Zərdabidən üzü bu yana bütün tanınmışların jurnalistika fəaliyyətinə işarə ilə "Azərbaycan jurnalistikasından pəyə (oxu: tövlə - S.) iyi gəlir" demişdi. Amma unutmuşdu ki, tövlə qoxusunu istənilən vaxt aradan qaldırmaq mümkün olsa da, tövlə təfəkkürünün mənəviyyata vurduğu zərbənin ağır fəsadların-dan yaxa qurtarmaq asan deyil. Və deyəsən indi də unudur ki, söyüşü, təhqiri, tərbiyəsizliyi köynək üzərində ekrana çıxarmaqla alına döyüş yazmaq mümkün deyil. Nə fərqi var ki, söyüş ingiliscə, yoxsa Azərbaycan dilində yazılır. Onsuz da ingilisin dili və barmağı o qədər uzundur ki, okeanın o tayından bu tayına qədər hər yerə çatır. Hətta Turanın arxasına və köynəyinə də...