Azərbaycan hakimiyyəti BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən Qarabağla bağlı qəbul edilən qətnamələri daima özünün diplomatik qələbəsi kimi təqdim etməyə çalışır. Lakin qətnamə ilə bağlı bu günə qədər ictimaiyyətə deyilməyən kifayət qədər faktlar mövcuddur. Həmin qətnamədə Qarabağı işğal edənlərin Ermənistan Respublikası yox, məhz bir qrup separatçı erməni qüvvələri həyata keçirdiyi bildirilir. Əgər nəzərə alsaq ki, qətnamədə hansısa mücərrəd erməni qüvvələrinin adı çəkilir, həmin erməni qüvvələrinin beynəlxalq hüquqa görə heç bir məsuliyyəti yoxdur. Bəs belə olan halda Azərbaycan tərəfi nə etməlidir?

Azərbaycanın nə etməsi ilə bağlı bu günə qədər yüzlərlə məqalələr və təkliflər səsləndirilib. Hətta özüm də bu məsələ ilə bağlı kifayət qədər məqalələr yazaraq, təkliflər səsləndirmişəm. Dünyada insan çoxdur, resurslar azdır. Hazırda resurslar uğrunda mübarizə gedir. ABŞ Çin və Rusiya, Rusiya öz ətrafı, Afrika və Avropa ölkələri isə bir-biriləri ilə mübarizə aparırlar. Həyat münaqişəsiz və ziddiyyətsiz olmur. Bu baxımdan da Azərbaycan və Ermənistan ziddiyyəti də mövcuddur və onun həlli üçün dünyadakı bütün münaqişələrin həlli təcrübəsi var.

Münaqişənin həlli iki cür mümkündür. Barış və savaş yolu. Azərbaycan tərəfi hazırda hər ikisindən də bilərəkdən istifadə etmir. Çünki Azərbaycan və Ermənistan hakimiyyəti Qarabağ münaqişəsi vaxtı iqtidara yiyələniblər. Bu günə qədər də münaqişədən istifadə edərək öz hakimiyyətini qoruyub saxlayır və xalqı bu qorxu ilə idarə edirlər. Münaqişənin həlli nə Azərbaycan, nə Ermənistan, nə də ki, Rusiyanın maraqlarına uyğundur. Ona görə də, onlar münaqişəni dondurublar. Göz görəsi dağa nə gözətçi. Məsələn, biz savaş potensialından nəyə görə istifadə etmirik? Ona görə ki, ordumuz zəifdir. Ordumuz niyə zəifdir? Çünki başçıları fərasətsiz və məğlubiyyət generallarıdır. Ordu rəhbərləri məğlub olduqlarını sübut ediblər. Baxmayaraq ki, ərazi, iqtisadiyyat və əhali baxımından ermənilərdən 3 dəfə üstünük. Müharibədə məğlubiyyətimizin başlıca səbəbkarları həm siyasi, həm də ki, hərbi rəhbərlikdədir. Amma onlar yenə də hakimiyyətdə oturublar. Ona görə ki, siyasi hakimiyyətə bu cür hərbi rəhbərlik əl verir.

Digər tərəfdən isə Azərbaycan ordusundakı intizamsızlıq, hərbi təlimin aşağı səviyyədə olması məğlubiyyətimizin səbəblərindəndir. Hərbi xidmət keçmiş yaxın tanış və qohumlarımdan soruşanda ki, neçə güllə, mina və ya digər sursatlardan istifadə etmisən? Cavabında deyirlər ki, təlimdə cəmi 3 güllə və ya hərbi xidmət boyu bir dəfə mina atmışıq. Bu cür hərbi xidmət keçən şəxsləri hərbi mütəxəssis kimi təqdim edirlər.

Sərhəd Qoşunları, FHN-nin və Prezident Qvardiyasının əsgərləri yaxşı şəraitdə xidmət edirlər. Lakin cəbhədə olan əsgərlərin vəziyyətləri çox bərbad gündədir. Keçən il orduda kifayət qədər itkilər olub. Dünyasını dəyişən 100-ə yaxın hərbçidən cəmi 10-15 nəfəri ermənilər tərəfindən vurulub. Qalanları isə ya intihar edib, ya yoldaşı və zabiti döyüb öldürüb, ya da ki, xəstəlikdən dünyasını dəyişiblər. Əsas da odur ki, Azərbaycan ordusunda güclü hərbi təlimlər keçirilmir. Orduya Ermənistanın büdcəsindən də çox, yəni 3 milyard dollar ayrılmasına baxmayaraq, həmin pullar məhz hakimiyyətin qorunması üçün istifadə edilir. Xidmət edib ordudakı şəraitdən narazı olmayan əsgərlər belə etiraf edirlər ki, döyüşə hazır deyillər. Bu hökumətin bilərəkdən yürütdüyü şüurlu siyasətin nəticəsidir. Çünki hökumətin qarşısında Qarabağı azad etmək məqsədi durmur. Hakimiyyət vəziyyəti donduraraq Rusiya və Qərbə göstərmək istəyir ki, biz yaxşı hökumətik. Müharibə etmirik, eyni halda sizin də istəklərinizə uyğun hərəkət edirik.

Barış potensialı isə bundan ibarətdir ki, münaqişə tərəfi razı salınmalıdır ki, səninlə dost olmaq və birgə yaşamaq daha xeyirlidir, nəinki müharibə aparmaq. Deməli barışmaq istəyən dilini şirin etməlidir. Eyni halda, hansısa barışdırıcı addımlar ataraq şirnikləşdirici amillər ortalığa qoyulmalıdır. Azərbaycan isə rəsmi şəkildə səhərdən-axşama qədər erməni xalqını söyür və hədələyir. Bu barış istəyən hökumətin siyasəti deyil. “Erməni” sözü Azərbaycanın ictimai məfkurəsində söyüşdür. Bəlkə kiminsə anasını söysən susar, amma desən ki, anan ermənidir o, bunu bağışlamaz. Ermənilər adi bir xalq olaraq müharibədə bizləri məğlub edib. Qarabağ münaqişə zolağıdır. Orada azərbaycanlılar yox, ermənilər yaşayırlar. Bizimkilər deyirlər ki, orada yaşayan ermənilər Azərbaycan vətəndaşıdırlar. Çox gözəl və düzdür. Bəs hakimiyyət Azərbaycan vətəndaşları ilə niyə əlaqə saxlamır? Onların tərəfinə niyə keçmirlər? Eyni halda onları nəyə görə Azərbaycanda yaşamağa təhrik edilmir? Yalnız orada yaşayan ermənilər söyülürlər. Lakin hakimiyyət əslində onları iqtisadi cəhətdən maraqlandıraraq, insani əlaqələr qurmalıdır. Bu barış potensialdır. Kosovoda və eyni halda digər münaqişə bölgələrində də vəziyyət belədir. Hakimiyyət sözdə sülhdən danışır, lakin əməldə münaqişəni dondurublar. Bütün bunlar göstərir ki, möhtərəm  Prezidentimizin münaqişə ilə bağlı dediyi sözlərə ciddi yanaşmaq lazım deyil. Yanaşma yalnız tənqidi olmalıdır. NATO-nun baş katibi Anders Rasmussen də bütün bunların cikini-bikini bilir. Münaqişəni çox gözəl bildiklərini görə də, anlayırlar ki, NATO Qarabağ münaqişəsinə qatılmayıb və qatılmayacaq da. Onlar çox gözəl anlayırlar ki, Qarabağ münaqişəsi onu yaratmış və dondurmuş 3 dövlətin - ABŞ, Rusiya və Fransanın nəzarəti altındadır. Ona görə də bu məsələyə burnunu soxmur. NATO da bir başa ABŞ-a tabe olduğunu görə, onun mövqeyini sərgiləyir. ABŞ istəyir ki, münaqişə donmuş qalsın.

Zərdüşt Əlizadə
politoloq