Şizofreniya - insanın düşüncə, duyğu və davranışlarında, özünün və ətrafındakıların yaşantısına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edən dəyişikliklərə səbəb olan bir rahatsızlıqdır. Bu dəyişikliklər keçici və ya qalıcı ola bilər.

“Şizofreniya” (schizophrenia) termin olaraq zehnin bölünməsi mənasına gəlir və 1900-cü illərin əvvəllərindən istifadə edilməyə başlayıb. Hal-hazırda şizofreniya sözü zehnin bölünməsi yaxud əqli problemlərin təzahürü mənasında istifadə edilir. Əvvəllər buna “erkən bunama”, yəni vaxtından qabaq ağlını itirmək deyilib. Bu, hər zaman ciddi xəstəlik hesab olunub və onun qurbanlarının daimi müalicə altında olması tövsiyə olunur.

Şizofreniyanın səbəbi qəti olaraq bilinməməklə yanaşı, biyokimyasal, ruhi, sosial, ekoloji problemlər zamanı  ortaya çıxması da bəllidir.
 
Unudulmaz Anna Nikolayevna

Həyatda nadir hallarda atdığım addımlara görə sonradan peşmançılıq hissi keçirmişəm. Son zamanlar cəmiyyətdə baş verən və az qala kütləvi hala çevrilməkdə olan psixi pozuntu hallarını izləyəndə, vaxtilə təhsilimi yarımçıq qoyduğum tibb məktəbini xatırlamalı oluram. Psixiatriya müəllimim olan, Rusiyanın tanınmış psixiatrı Anna Nikolayevna təhsilimi yarımçıq saxlamaq fikrimi eşidəndə uzun-uzadı məni fikrimdən daşındırmağa çalışmışdı.

Professorun sözləri indiki kimi xatirimdədir: “Oğul, mən 40 ildir bu sahə ilə məşğulam. Saysız-hesabsız tələbələrim olub. Bir mütəxəssis kimi söyləyirəm ki, sən çox istedadlı psixiatr ola bilərsən. Minlərlə insan ən müxtəlif psixoloji pozuntulardan əziyyət çəkir. Onların aqressiv görünməsinə fikir vermə, əslində son dərəcə zavallı insanlardır. Onlar nə etdiyini anlamayan körpə kimidirlər. Onlara kömək etmək lazımdır. Çox zaman onlar cəmiyyətə nifrət püskürməklə özlərini təsdiq etməyə və bunu bacarmayanda, hamıdan qisas almağa başlayırlar. Gerçək rəqiblərə qarşı gücsüzlüklərini dərk etdikdə isə mücərrəd rəqib uydururlar. Bu zavallılar üçün mühüm olan nəyin bahasına olursa olsun, müzakirə obyekti olmaq, güclü görünməklə, əslində, sındırılmış və alçaldılmış mənliklərinin müdafiəsinə qalxmaqdır. Silsilə qətllər törədən cinayətkarların çoxunu hərəkətə gətirən amil də məhz özünü təsdiq istəyi olub. Mən təcrübəm boyunca belə qatillərlə çox görüşmüşəm. Kamerada onlar necə də yazıq görsənirlər. Mən bu insanlara acıyıram. Axı onlar xəstədirlər. Onlara qarşı mehriban davranmaq lazımdır. Bunu az adam anlayır. Bu xəstələr ən çox köməyə ehtiyacı olan insanlardır. Sən, yaxşı psixatr ola və bu bədbəxtləri müalicə edə bilərsən”.

O zaman Anna Nikolayevnaya izah elədim ki, mənim insan beynini öyrənməyə həvəsim məktəb illərindən yaranıb. O zamanlar qonşuluqda tükürpədən bir hadisə baş vermişdi. Hamı bu hadisənin şokunda idi. Son dərəcə mülayim xasiyyətli, ədəbli insan olan qonşum Vaqif, 20 qəpiyə (söhbət sovet qəpiyindən gedir) görə ağbirçək anasını tikə-tikə doğramışdı. Bütün məhəllə Vaqifi belə addım atmağa nəyin sövq etdiyinin marağında idi. Sonradan bəlli oldu ki, Vaqif şizofreniya xəstəliyindən əziyyət çəkirmiş. Yəni, “şizik” imiş.

Bunlarla belə, Anna Nikolayevnaya qulaq asmadım. Mənim üçün psixi pozuntusu olan insanlarla ünsüyyət çox çətin idi. Özümü tibb içşisi kimi də təsvvür eləmirdim və bu səbəbdən də Kazan şəhərini tərk elədim.  Lakin Anna Nikolayevnanın dərslərini unutmadım. İnsanların üz cüzgiləri,  gözlərinin ifadəsi, davranışları Kazan Ruhi Əsəb Dispanserində müşahidə etdiyim xəstələri yada salır. Onların özlərinə filosof, yazar adları verərək yazdıqlarını oxuduqda, şəkillərinə və özlərinə diqqət yetirdikdə yenə də Anna Nikolayevnanı xatırlayıram: “Xəstələrimin bəzisi özünə professor deyir, bəzisi özünü şahmatçı adlandırır. Maraqlısı odur ki, bu insanlar gerçəkdən inanırlar ki, onlar alim və ziyalıdırlar”.

Yəqin ki, Anna Nikolayevna indi Bakıda olsaydı, şübhələrimə son qoya bilərdi. Bu insanlar arasında neçə faizinin “ağldan kəm” olduğunu izah edərdi.

Lakin artıq deyəsən, şübhəyə belə, əsas qalmır. Bu günlərdə professorun ən sevimli pasienti ola biləcək (müəlliməm ağır xəstələrə daha çox mərhəmət bəsləyirdi) bir kəsin sərsəm, heç bir müzakirəyə layiq olmayan “Allaha qarşı müharibə” müraciətini görəndə xeyli güldüm. Fikirləşdim ki, indi psixatr olsaydım, bu zavallını müalicə edərdim. Yəqin ki, Anna Nikolayevna onun şəklinə diqqət yetirsəydi, “oğlum, bu adam ciddi xəstədir, sevgini və mərhəmətini ondan əskik etmə deyərdi”. Lakin müraciətə imza atanların siyahısına diqqət yetirdikdə, məsələnin daha qəliz olduğu qənaətinə gəldim. Bu, artıq psixatriyanın verə biləcəyi cavablar deyil. Daha dogrusu, yalnız psixatrları maraqlandıran məsələ deyil, eyni zamanda siyasətşünaslığı düşündürən məsələdir.
 
Hakimiyyət gündəmi niyə və necə dəyişdi?

Ötən ilin son günlərində Ziyalılar Forumunun tədbirinə əngəl törədildi. Dünya miqyasında tanınan yazıçı Rüstəm İbrahimbəyov, professor Rafiq Əliyev, professor Cəmil Həsənli və digərləri mətbuat konfransı keçirərək, birbaşa hakimiyyətin ən ünlü simalarını hədəf seçdilər. Bu insanların yalnız Azərbaycanda deyil, eyni zamanda dünyada nüfuz sahibi olduqlarını və sözlərinin çəkilərinin ictima rəyi formalaşdırdığını nəzərə alsaq, iqtidarın təşviş içində olduğunu ehtimal etmək olardı.

Hamıya bəlli idi ki, bayram və istirahət günlərindən dərhal sonra mətbuatın iki əsas müzakirə predmeti olacaq - Ziyalılar Forumunun hədəf secdiyi şəxslərin fəaliyyəti və İctimai Palatanın yeni mərhələ üçün hazırladığı fəaliyyət proqramı. Lakin elə həmin ərəfədə protest eloktoratını parçalayacaq, müzakirələri tamamilə ayrı səmtə sürükləyəcək bir müraciət imzalandı. İqtidar saytlarının vasitəsilə “Allaha qarşı mübarizə”  mövzusu müzakirəyə çıxarıldı və Ziyalılar Forumunun, eyni zamanda İctimai Palatanın göstərdiyi hədəflər  “yaddan çıxdı”.

Adıçəkilən müraciətin İctimai Palatada Koordinasiya Şurasının yeni tərkibi seçilən, daxili mübarizənin gərginləşdiyi bir dövrdə gündəmə gətirilməsini də təsadüfü hesab etmək olmaz. İqtidara qarşı ən kəskin mübarizə aparan bir qurum indi “sekulyar-dindar” qarşıdurması ilə “başını qatır” və real parçalanma ərəfəsindədir. 10 nəfərə yaxın Müsavat Partiyası üzvünün də müraciətə imza atmasını təsadüfü hesab etmək mümkün deyil.

Allaha qarşı müharibə
 
“Allaha qarşı müharibə” müraciətinin məzmun və forması

primitivliyi, savadsızlığı ilə fərqlənir.  Əslində o dərəcədə primitivdir ki, cavaba və müzakirəyə belə, layiq deyil. Bu mövzuda hazırki sətirlərin müəllifi “Fobiya” adlı məqaləsində fikirlərini bölüşdüyündən, bir daha məsələyə qayıtmağı gərəkli hesab etmir. İlqar İbrahimoğlunun “Bolşevizm, nihilizm, yoxsa doqmasekulraizm?” məqaləsində, Elşad Mirinin “Beyinləri ipoteka edənlər”,   Zahid Səfəroğlunun “Allahla “döyüşənlər” məqalələrində 37-ci ilin “danosyazanlarını” xatırladanlara verdikləri cavablar kifayət edir.

Lakin diskussiyanın belə tez bitməsi yenidən Rafiq Əliyev kimi fikir nəhənginin gündəmə gəlməsi, İctimai Palatanın parçalanmadan xilas olması, hakimiyyət mənsublarının adbaad tənqid və ifşa olunması, sosial şəbəkələrdə “virtual atestlər”lə inanclı kəsimin mübarizəsinin yenidən  müxalifət-iqtidar qarşıdurmasına dönməsi demək olardı. Bu isə hakimiyyətin maraqlarına cavab vermir, odur ki, iqtidar “altıncı kolon”u yenidən işə salmaq zorundadır.

Bəlkə də problemlərin mövcudluğunun biri də DTK və digər qurumlarla “sıravi xəfiyyələrin” vaxtında ifşa edilməmsi oldu. Məhz bu şəxslər son on ildə situasiyanı gərginləşdirməklə məşğul olublar. Əgər onlar vaxtında de-şifrə olunsaydılar, indiki pozuculuq fəaliyyətini davam etdirməzdilər.

Cəmiyyəti hədələyən “qaraguruh sekulyarlar”

Azərbaycanda son dərəcə təzadlı bir vəziyyət yaranıb.

Adətən dini radikalizmdən,  dözümsüzlükdən danışılır. Bu gün isə sekulyar radikalizm o həddə çatıb ki, hətta inanclı insanlar dini ritualları həyata keçirdiklərini belə, dilə gətirməkdən çəkinirlər. Özlərini dünyəvi adlandıran, lakin demokratiyanın, etiqad azadlığının əlifbasından xəbəri olmayan, natamamlıq kompleksindən, ailə problemlərindən əziyyət çəkən, seksual azlığa mənsub olduqlarını fəxrlə dilə gətirən və bunun qisasını cəmiyyətdən almaq istəyən, ailə qura bilməməsinin, ailəsinin xəyanət nəticəsində dağılmasının, valideynlərinin daima təhqirlərə məruz qalmasının günahını mentalitetdə və dində görənlərindi də “Allaha qarşı müharibə” elan edirlər. Bu insanların yanında dindən, inancdan danışmaq az qala ən böyük cinayətdir. Transseksuallığı, lesbiyanlığı, homeseksuallığı, fahişəliyi təbliğ etmək olar, körpə qız uşaqlarını erkən cinsi əlaqələrə, narkomaniyaya, pritonlara səsləmək olar, qadınların ərlərinə xəyanətini qəhrəmanlıq adlandırmaq olar, maviliyi ən gözəl dəyər adlandırmaq olar, lakin İslam dinindən, Həzrəti Rəsulallahdan danışmaq, uçrəngli bayrağımızın əsas ideologiyalarından birini əks etdirən rəngdən danışmaq olmaz. “Qaraguruh sekulyarlar” buna görə səni linç edə bilərlər.

“Özünə rəva bilmədiyini, başqasına da rəva bilmə”

Müraciətə imza atanların kimliyinə nəzər salanda, açığı təəccüblənmədim. Anna Nikolayevnadan aldığım dərslər

bu zavallılara qarşı mərhəmətli olmağımı diqtə edirdi. “Allaha qarşı müharibə” elan edənlərin digər qisminin isə daha çox ateist, yoxsa agent olduğunu müəyyən edə bilmədim. Hətta ateist bir insanın 37-ci illərin “üçlükləri” kimi sərt və ultarradikal mövqe sərgiləməsi mümkün də deyil.

Böyük Mövlanə deyirdi: “Özünə rəva bilmədiyini, başqasına da rəva bilmə”. İnsanların yaşam tərzinə, doğmalarının dəfninə və ən həssas məqamlara bunca sayğısız yanaşmaq hansı əxlaqa aiddir?

Tövbə qapısı açıqdır

İmzalar içərisində potensialına, savadına, yad fikirliliyə dözümünə görə daima hörmət bəslədiyim  üç nəfərin olması məndə şok  effekti yaratdı. Bu yazıda yalnız dostum, həmkarım Natiq Cavadlının adını çəkə biləcəyəm. Natiq Cavadlı “Allaha qarşı müharibənin” mənasız olduğunu etiraf etməklə yanaşı, dilə gətirdi ki, “Qərb rasionallığını” “Şərq fenomenindən” üstün tuta bilmək ehtimalı, on illər boyunca sadiqcəsinə xidmət elədiyi Asif Ata ideyalarına da ziddir. Prinsip etibarilə, digər şəxslər üçün də “tövbə qapısı” açıqdır...