Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) prezidenti Rövnəq Abdullayevin ANS-ə müsahibəsi:

- Azərbaycanla Türkiyə arasında yeni bir tarixi sənədə imza atıldı. Azərbaycan qazını Avropaya nəqli üçün "Trans Anadolu təbii qaz boru xətti " layihəsi yeni qaz kəməri konsorsiumunun yaradılması barədə razılığa gəlindi. "Trans Anadolu təbii qaz boru xətti" layihəsi ideyası hansı zərurətdən yarandı?

- Bilirsiniz ki, Azərbaycan “Şahdəniz” layihəsini artıq həyata keçirməyə başlayıb. “Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində Azərbaycandan ildə 16 milyard kubmetr qaz Türkiyəyə nəql olunacaq, bunun 6 milyard kubmetri qardaş ölkənin istifadəsinə veriləcək, 10 milyard kubmetrlik hissəsi isə Avropaya ixrac ediləcək.

Bu ilin oktyabr ayının 25-də Türkiyənin İzmir şəhərində prezident İlham Əliyev və Türkiyə baş naziri Rəcəb Tayyip Ərdoğanın iştirakı ilə saziş imzalandı. Türkiyə həmin 6 milyard kubmetr qazın alınmasını və tranzit haqqının Azərbaycana verilməsi ilə bağlı anlaşma imzalayıb. İzmirdə iki lider belə bir qərara gəldi və bu ideya yarandı.

Bundan başqa, Türkiyənin infrastrukturunu istifadə etməklə, həmin tranzit 10 milyard kubmetr qazın Avropaya çatdırılması variantı var idi. Bilirsiniz ki, boru kəmərinin Türkiyə ərazisi ilə daxili infrastrukturdan keçməsi gələcəkdə böyük problemə səbəb ola bilərdi. Çünki Türkiyənin bütün ötürücü-paylayıcı sistemi ilə bu 10 milyard kubmetr qazı daşımaq müəyyən qədər çətinlik yarada bilərdi. Ona görə də dövlət baçısı İlham Əliyev yeni bir boru kəməri çəkilərək, Türkiyə-Gürcüstan sərhədindən Avropa sərhədinə qədər tranzit qaz kəməri tikilməsi haqda qərar verdi.

Bu, bizə nə verir? Birinci növbədə, Türkiyə sistemlərini istifadə etməklə, oradan 10 milyard kubmetrə qədər qaz keçirmək olar. Bundan artıq qaz keçirmək üçün Türkiyənin BOTAŞ şirkəti böyük vəsaitlər yatırmalı idi və şirkətin bunu edə bilib-bilməyəcəyi suallar doğururdu. Tranzit qaz üçün Türkiyə ərazisində Azərbaycanın yeni bir boru kəməri çəkməsi haqda qərara gəldik. Bu, Türkiyəyə gələn 6 milyard kubmetr qazı bu xətlə Türkiyənin istənilən yerində götürmək imkanı verəcək. Çünki İzmir, İstanbuldan fərqli olaraq Türkiyənin Anadolu hissəsində qaz istehlakı aşağıdır. Artıq biz memorandum imzalamışıq, qazın 80 %-ı SOCAR, 20 %-ı isə Türkiyəyə məxsusdur. Türkiyə tərəfindən iki şirkət seçildi - BOTAS və TPAO. Amma boru kəməri tikintisi və konsorsiumun yaradılması, eləcə də bu işlərin davam etdirilməsi BOTAS-ın rəhbərliyi altında həyata keçiriləcək. Artıq konsorsium yaradılıb, burada lider ARDNŞ-dır.

- Azərbaycan qazının Avropaya çıxarılması üçün ARDNŞ oktyabr ayında belə bir fikir səsləndirmişdi ki, ITC, TIP ya da “Nabukko” ilə bağlı təkliflər irəli sürülüb. Bu təkliflər ilin sonuna qədər qərarlaşmalı idi. Belə çıxır ki, "Trans Anadolu təbii qaz boru xətti" üzərində durdunuz? Bu kəmərin üstünlüyü nə olacaq? Azərbaycanın burada qazancı nə olacaq?

- İlk növbədə Azərbaycan qazının problemsiz Avropaya sərhədlərinə çıxarılmasıdır. Bununla strateji imkanlar yaranır. Biz artıq qazımızı sisternlərlə deyil, boru kəməri ilə Bakıdan Gürcüstan sərhədinədək öz kəmərimiz ilə ötürürük. Artıq Gürcüstandan sonra Türkiyə sərhədindən qazımızı Avropaya öz boru kəmərimizlə ötürmək imkanımız olacaq. Bu, strateji əhəmiyyətli bir amildir.

İkinci növbədə bu kəmərə investisiya qoyulacaq. Yəni bu kəmər tikiləcək və ona investisiyalar qoyulacaq. Bu kəmər gələcəkdə gəlirlər gətirəcək. Əgər boru kəmərini BOTAŞ tiksəydi, ondan gələn gəlirləri o götürəcəkdi, biz tikdiyimiz üçün gəlirləri biz götürəcəyik. Biz öz qazımız nəql edildiyi üçün normal tariflər verə bilirik ki, bazarda Avropadan da rəqabətli ola bilək. Biz Türkiyədən sonra ITC, İTAB, TANAP layihələrlə bağlı danışıqlar aparırıq. Onlar bilirsiniz ki, öz təkliflərini veriblər. Öz qazımız sərhəddə olandan sonra ITC, TIP, “Nabukko”nun da qiymətlərinə baxacağıq, hansı bizə daha əlverişlidir, o yolla da davam edəcəyik.

- Belə çıxır “Nabucco” hələlik gündəmdə durur?

- Bəli, “Nabucco” da, başqa layihələr də gündəmdədir. Biz onların bütün təkliflərinə baxırıq.

- Kəmərin tikintisi işlərini və layihələndirmə işlərini nə vaxta planlaşdırırsınız? Ötürmə gücü nə qədər olacaq?

- 1 ay müddətində danışıqlar aparıldı ki, biz Türkiyədə hüquqi şəxs kimi konsorsium yaradaq. Bundan sonra biz konsorsiumda texniki-iqtisadi əsaslandırma, fizibilitə və layihə işlərini davam etdiririk. Belə bir hesabatla işləməliyik ki, 2017-ci ilə ilk “Şahdəniz” qazı çıxana kimi biz Türkiyənin Avropa sərhədlərinə qədər bu kəməri tikib başa çatdıraq.

Onun ötürmə gücü birinci mərhələdə 16 milyard kubmetr olacaq. Gələcəkdə onu genişləndirmək imkanı olacaq.

- Bu kəmərə gələcəkdə hansı dövlətlər qoşula bilər?

- Hələlik dövlət tərəfindən belə bir şey düşünmürük. Hələlik öz qazımızın hayındayıq. Öz qazımızı bazara çatdıraq, sonra bu haqda fikirləşərik. İndi bu haqda düşünmürük.

- Bu kəməri doldurmaq üçün Azərbaycan qazı kifayət edəcəkmi?

- 16 milyard kubmetrlik boru kəməri tikirik. Bizim 16 milyard kubmetr “Şahdəniz” qazımız var. Artıq bu, “Şahdəniz” qazına hesablanmış kəmər olacaq.

- Neçə ilə bəs edə bilər?

- Bu, “Şahdəniz” qazının ömrünün axırına qədər bəs edəcək. Bilirsiniz ki, yeni qaz yataqları aşkar olunub, işlənir. Yeni qaz yataqları olarsa, sonra biz onu istədiyimiz qədər genişləndirib o bazarlara çıxmaq imkanı qazanacağıq.

- Türkiyə ilə Azərbaycan arasında qiymət məsələsini açıqlamaq istəmirsinizmi?

- Bunu demək olmaz. Bu, Türkiyə ilə bizim aramızda sirdir. Türkiyə parlamenti belə bu sirri açmır. Bu kommersiya sirridir. Deyə bilərəm ki, bu bizə sərfəlidir.

Bu kəmər Azərbaycanın gələcəyə doğru yoludur. Yenə deyirəm ki, keçən əsrdə ulu öndər Heydər Əliyev Bakı-Tiflis-Ceyhan kəmərinin əsasını qoymaqla, Azərbaycanın neft ixracında uzunmüddətli gələcəyinə bir nöqtə qoydusa, bu boru kəmərinin həyata keçirilməsi ilə prezident İlham Əliyev də Azərbaycanın gələcək 50-60 il inkişafının böyük bir təməlini qoymuş oldu.

- Dünyadan buna necə reaksiya gözləyirsiniz? Çünki Avropa bizdən “Nabucco”nu gözləyirdi.

- Bir reaksiya gözləmirik. Cənab prezident Azərbaycanın gələcəyini düşünür. Azərbaycanın gələcək davamlı inkişafı üçün öz qaz kəmərinin olması və gələcək qaz yataqlarımızı heç bir problemsiz bazara çıxarılması məsələləri Azərbaycanın gələcək 50-60 ili üçün strateji işləridir. Prezident gələcəkdə Azərbaycanın davamlı gələcəyi üçün böyük bir işin təməlini qoydu.

Nicat Xaliqoğlu