Ölkəmiz 1920-ci ildə kommunist imperiyası tərəfindən işğal edildi. Bu işğal millətimizin mədəniyyətini, dinini, əqidəsini, milli-mənəvi dəyərlərini də öz çənginə aldı. Milli-mənəvi dəyərlərimiz bolşevizmin dinsizlik təcavüzünə məruz qaldı. Məscidlər dağıdıldı, anbarlara, sexlərə çevrildi, mədrəsələr qapadıldı, minlərlə ilahiyyatçılarımız, böyük din alimi və mütəxəssislərimiz güllələndi, sürgün edildi, həbsə alındı, ən yaxşı halda bu repressiyalardan yaxa qurtararaq vətəni tərk etməyə məcbur oldular.

70 il dinlə düşmənçilik edən bolşevik rejimi Azərbaycanda dini bilikləri səhnədən silib çıxardı, dini təhsili qadağan etdi, insanları dindən uzaq məsafədə saxladı. Yalnız dəfn mərasimlərini yola verəcək əndazədə yeni “molla” obrazı formalaşdırdı. Dini dəyərlər mənəvi həyatdan sıxışdırılaraq yalnız ölü yuyub, dəfnini keçirməklə məhdudlaşdırıldı. Hələ bu həddə olan “din” də SSRİ-nin xüsusi xidmət orqanlarının ciddi nəzarətinə alındı. Bir sözlə, din qadağan edildi və din alimlərimizə qarşı ən kəskin şəkildə repressiya siyasəti yürüdüldü.

Dinsiz kommunist imperiyası dağıldıqdan, ölkəmiz müstəqilliyini elan etdikdən sonra milli-mənəvi və dini dəyərlərimizin bərpası üçün əlverişli şərait yarandı. Üçrəngli bayrağımızda dinimizi tərənnüm edən yaşıl rəng bunun sanki müjdəçisi idi. Artıq dinimizi öyrənib-öyrətmək üçün qadağalar aradan qalxdı. Dindar əhali dini biliklərə olan tələbatını ödəmək üçün təbii ki, xarici dövlətlərə üz tutdular. Belə ki, 70 illik kommunist rejimindən çıxmış ölkəmizdə ali dini bilik verən tədris mərkəzləri, dini hövzələr yox idi. Bu sahədə hələ ilk kövrək addımlar atılırdı. Bu məqsədlə BDU-da İlahiyyat fakültəsi yaradıldı və QMİ tərəfindən İslam Universiteti təsis edildi. Amma elə onların özləri də həm xaricdən müəllimlər dəvət edir, həm də təhsillərinin təkmilləşməsi üçün öz tələbələrini xarici dövlətlərin tanınmış universitetlərinə göndərirdi. Bütün bunlar təbii idi. Bu minvalla çoxlu sayda gənc kadrlarımız dünyanın müxtəlif ölkələrində digər ixtisaslarla bərabər, din və ilahiyyat sahəsində təhsil alıb ölkəyə qayıtdı. Öz xalqına, cəmiyyətinə xidmət etmək üçün.

Amma təəssüflər olsun ki, əksər hallarda bu kadrlara münasibət heç də ürəkaçan olmadı. Ölkədən kənarda dini təhsil almaq üçün yollanan tələbələr dərhal xüsusi orqanların nəzarətinə götürülür, bir çox hallarda onlara potensial cinayətkar münasibəti bəslənilir və s. Nə üçün? Bəyəm onlar hamılıqla “qara siyahıya” düşüləsi şəxslərdi? Bəyəm onların təbliğ etdiyi dəyərlər elə bu millətin öz dini dəyərləri deyilmi? Bəyəm xaricdə təsir altına yalnız elə din sahəsində təhsil alanlar, üstəlik, yalnız İslam dinini öyrənənlər düşə bilər? Nə üçün çətinliklərlə vətəndən uzaqda, qərib eldə din təhsili alan vətəndaşlarımıza hələ bünövrədən belə skeptik və qeyri-səmimi münasibət bəslənilməli idi? Bəli, əgər onlar arasında ölkəmizin mənafeyinə zidd fəaliyyət göstərənlər olarsa, şübhəsiz ki, bunun qarşısı müvafiq orqanlar tərəfindən alınmalıdır. Həm də, ayrı-seçkilik qoyulmadan. Bu halda xaricdə dini təhsil alması amili deyil, onun bir fərd olaraq konkret addımları nəzərdə tutulur. Amma ölkədən kənarda dini təhsil almış vətəndaş qanun çərçivəsində fəaliyyət göstərirsə, nə üçün onun fəaliyyətinə qadağalar qoyulmalıdır? Kimsə qanunu pozursa, onun barəsində hüquq-mühafizə orqanları müvafiq ölçü götürür. İstər xaricdə təhsil alsın, istər almasın. Bunun onun təhsilinin harada almasına və hansı ixtisasa yiyələnməsinə nə dəxli ola bilər?

Kommunist imperiyası dağıldı, üstən 20 il ötdü, amma görünür din alimlərimizə, ilahiyyatçılarımıza qarşı bolşevik əhval-ruhiyyəli siyasət hələ də davam etməkdədir. Çünki din alimlərimizin əksəriyyəti obyektiv səbəblərdən məhz elə ölkədən kənarda təhsil alıblar. Son illərdə onlara qarşı gerçəkləşən siyasət göz qabağında. Ötən il orta məktəblərdə tətbiq edilən hicab qadağası və bu qadağaya din alimlərinin etirazları isə onlara qarşı yeni bir repressiya dalğasına səbəb oldu.

Dünyanın hər yerində din alimlərinə sayqı göstərilir. Bizdə isə İslami sferada bir problem meydana gəldikdə, onlar polis bölməsinə aparılır, təhdidlərlə, təqiblərlə üzləşirlər. Ölkədə dini azadlıqlarla bağlı, xüsusilə məktəblərdə, dövlət idarələrində hicab qadağasıyla bağlı yaranmış vəziyyətə təbii etiraz səsini çıxaran din alimlərimiz saxlanılır, hədələnir, təhqir edilir, etiraz dərəcəsi yüksəldikdə döyülür və hətta şərlənib həbsə atılır. Dünyanın harasında din aliminin cibindən narkotik maddə “tapıla” bilər? Deməli din alimlərinə qarşı repressiya siyasəti dəyişik formada davam edir. Amma nə üçün? Bəyəm xaricdə təhsil almış din alimləridirmi ölkənin sabitliyi üçün təhlükə? Tam əksinə, alimlərimiz dini mühitdə sabitliyin qarantıdır. Ötən il Məhərrəm ayını yada salaq. Məhz Məhərrəm ayı ərəfəsində Təhsil nazirliyinin göstərişilə orta məktəblərdə hicab qadağası tətbiq edildi. Bu qadağa dindar ailələri, vətəndaşları hiddətə gətirdi, məhərrəmlikdə coşan dini hisslər də buna təkan verdi ki, minlərlə dindar Tasua-Aşura günlərində küçələrə çıxıb etiraz aksiyası keçirsin. Dini kəsimlə əlaqəsi olan hər kəs üçün gün kimi aydın idi ki, vəziyyət kritik həddə gərgin idi. Lakin 14 dekabrda din alimlərimiz dini kəsimə birgə müraciət ünvanladı: “Siz əziz inanclılara çağırış edirik ki, təxribatlara yol verməmək üçün Tasua-Aşura günlərində hər hansı formada hicabla bağlı etiraz aksiyası keçirilməsin”. Müraciətə imza atmış 11 nüfuzlu ilahiyyatçıdan 8-i elə xaricdə təhsil almış alimlərimiz idi - Hacı İlqar İbrahimoğlu, Hacı Əhliman Rüstəmov, Hacı Yüsif Bağırov, Hacı Zülfüqar Mikayılzadə, Hacı Abgül Süleymanov, Hacı Ceyhun Cəfərov, Hacı Elşən Mustafaoğlu və Hacı Bəxtiyar Hüseynov. Bunlar o çətin günlərdə hər cür təxribata sipər olub, cəmiyyətdə sabitliyin təmin edilməsi üçün gecə-gündüz dindar qruplarla danışıqlar apardı. O dövrdə sabitliyin qorunmasında bu şəxslərin müstəsna rolu oldu. Amma təəssüflər ki, repressiya dalğası onlardan da yan keçmədi və bugün kimisi təqiblər içində, kimisi də zindanda, ailələri-övladları isə stress və qorxu içində. Beləmi qiymət verməliyik din alimlərimizə?

Təkcə 2011-ci ildə xaricdə İslam təhsili almış onlarla vətəndaş saxlanılıb, onlardan böyük bir hissəsi azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum olunub. Bu sırada Mövsüm Səmədov, Azər Cəbiyev, Həsən Məmmədov, Fəxri İlyasov, İlqar Musayev, Tale Bağırov, Elşən Abbasov və sayı 20-ni keçən digər ilahiyyatçılarımız bu gün zindanlarda məhbusdurlar.
2011-ci ili sona vurduq. Bu il ərzində xaricdə təhsil almış neçə din alimimiz saxlanıldı, döyüldü, təhqir edildi, ailələri təhdid edildi, övladları təhsil hüququndan məhrum edildi, təqiblərə məruz qaldı, ölkəni tərk edib getdi və nəhayət müxtəlib adlarla həbsə alındı. İlahiyyatçılara, din alimlərinə qarşı belə bir münasibət doğrudurmu? Din alimlərimizin ailələri-övladları niyə qorxu içində yaşamalıdır? Özləri nə üçün cinayətkar kimi təqib olunmalıdır? İndi də rəsmi olaraq Milli Məclis yeni əlavə və düzəlişlərlə xaricdə İslam təhsili alanların fəaliyyətini qadağan edir, onları elə öz dini fəaliyyətlərinə görə potensial cinayətkara çevirir. Din alimlərimiz, ilahiyyatçılarımız bunamı layiqdir?

12 dekabr 2011-ci il tarixində dini fəlaiyyəti məhdudlaşdıran yeni qanun qüvvəyə mindi və İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 300-cü maddəsinə dəyişikliklər edildi. Burada xaricdə dini təhsil almış vətəndaşlarımızın, din alimlərimizin payına düşən yeni qadağalar müəyyən edildi. Dəyişikliklərə görə, İslam dininə aid ayin və mərasimlərin Azərbaycan Respublikasından kənarda dini təhsil almış vətəndaşlar tərəfindən həyata keçirilməsinə görə inzibati məsuliyyət tətbiq edilir. Bu, hamılıqla tanınmış hüquq prinsiplərinin kobud surətdə pozulmasıdır. Belə ki, qanunla “İnsan Hüquqları üzrə Ümumi Bəyannamə”də (Universal Declaration of Human Rights), “İnsan Hüquqlarının və Əsas Azadlıqlarının Müdafiəsi haqqında Avropa Konvensiyası”nda (Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms), eləcə də Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasında nəzərdə tutulmuş vicdan və din azadlığı, təhsil hüququ kobudluqla pozulur.
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 48-ci maddəsində qeyd edilir ki, dini mərasimlərin yerinə yetirilməsi, ictimai qaydanı pozmursa və ya ictimai əxlaqa zidd deyilsə, sərbəstdir. Amma son əlavə və düzəlişlər Konstitusiyanın bu maddəsilə tamamilə ziddiyyət təşkil edir. Necə ola bilər ki, Konstitusiya sərbəst adlandırdığı halda, vətəndaş inzibati məsuliyyətinə cəlb edilsin? Ölkə konstitusiyası Əsas Qanunumuz deyilmi?

Din alimləri hər bir cəmiyyətdə hörmətlə qəbul edilir, kənarda və ya daxildə təhsil almasından asılı olmayaraq, cəmiyyətin möhtərəm, elitar təbəqəsi sırasında yer alır. Bu Amerikada da belədir, Avropada da, Asiya ölkələrində də. Təsəvvür edilə bilərmi ki, bir fransalı katolik keşiş Romada təhsil aldığına görə, ölkəsində ona vəz oxumaq qadağan edilsin. Yaxud, Norveçdə dini təhsil aldığına görə, isveçrəli lüteran kilsəsinə mənsub bir keşişin öz vətənində fəaliyyətinə qadağa qoyulsun? Ya da müsəlman ölkəsində dini təhsil aldığına görə Böyük Britaniyada bir imama məsciddə dini mərasim idarə etmək üçün qadağalar tətbiq edilsin. Bu olacaq iş deyil. Bəs Avropaya inteqrasiya iddiasında olan Azərbaycanda bu niyə olur?

Diqqəti çəkən başqa bir məqam isə sözügedən qadağanın İslam dininə aid edilməsidir. Konstitusiyamızın “Din və dövlət” adlanan 18-ci maddəsində qeyd edilir: “Bütün dini etiqadlar qanun qarşısında bərabərdir”. Bəs hanı bu bərabərlik? Hansı əsasla qadağalar məhz İslam dininə mənsub vətəndaşlara tətbiq edilir? Axı ölkəmizdə din dövlətdən ayrıdır və dövlət üçün, qanunvericiliyimiz üçün İslamla xristianlıq, yəhudilik, yaxud buddizm arasında heç bir fərq qoyulmamalıdır. Amma açıq şəkildə İslam dini ardıcıllarının əleyhinə bu fərq qoyuldu! Xristianlar, yəhudilər, buddistlər, krişnaistlər və başqaları ölkədən kənarda dini təhsil alıb Azərbaycanda dini fəaliyyət göstərə biləcək, müsəlmanlarsa bu zəmində inzibati məsuliyyətinə cəlb ediləcəklər. Külli məbləğdə cərimə və həbslərlə üzləşəcəklər. Bəs konstitusiyanın “Bütün dini etiqadlar qanun qarşısında bərabərdir” müddəası? Qəribə bərabərlikdir. Heç analoqu yoxdur.

İl sona çatdı. Amma problemlər yox. Ümid edək ki, yeni 2012-ci ildə İslam alimlərinə qarşı siyasət müsbət mənada dəyişəcək və bütün dünyada olduğu kimi, bizdə də ilahiyyatçılarımız öz ixtisasları sahəsində ölkədə sərbəst fəaliyyət göstərəcəklər.