Beləliklə, indiyədək «Transxəzər»ə münasibətdə Xəzəryanı ölkələrin münasibətini formulaya çevirsək aşağıdakı düsturu alarıq: 2+2+1. Xəzərin hüququ statusu düsturu artıq çoxdandır ki, bu şəkildədir: 3+1+1. Yəni, Rusiya, Qazaxıstan və Azərbaycan Xəzərin dibinin orta xətlə bölünməsi tərəfdarıdırlar və bunu öz aralarında artıq həyata keçiriblər də. İran Xəzərin 20% olmaqla tərəflər arasında bərabər bölünməsini istəyir. Türkmənistan da Xəzərin dibinin orta xətlə bölünməsi tərəfdarıdır, ancaq bu zaman iri adaların və Abşeron yarımadasının hesab nöqtəsi kimi götürülməsini istəmir, yəni «analoqsuz bölgü sistemi» istəyir.  

Bu düsturlara nəzər salsaq görərik ki, məsələlər göründüyündən də mürəkkəbdir. Çünki burada məsələlərin həllinin tapılmasında mövqe çoxluğunun heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Əks halda çoxdan Xəzərin hüquqi statusu həllini tapardı və bunun nəticəsi kimi 2001-ci ildən kəşfiyyat işləri dondurulmuş «Araz-Alov-Şərq» strukturlarında axtarış işləri bərpa edilərdi. «Transxəzər»in çəkilməsi siyasi bəyanatlar yolu ilə deyil, hüquq çərçivəsində həll olunardı və region ölkələri ən azından iqtisadi əməkdaşlıqlarını indiki səviyyədən qat-qat yüksəldərdilər.

İlham Şaban (Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri)