Azərbaycan dövlətinin və xalqının mövqeyi Fələstin məsələsində birmənalı şəkildə tarixən üst-üstə düşüb. Bunu Fələstinin Azərbaycandakı səfiri Nasir Əbdül Kərim bildirib.

- Son zamanlar Fələstin ətrafında bir sıra proseslər müşahidə olunur. Onlardan biri, Fələstinin müstəqil dövlət kimi tanınması üçün BMT-yə edilən müraciətdir. Bununla bağlı nə nə deyə bilərsiniz?

- Əvvəlcə, onu söyləyim ki, nə üçün biz fələstinlilər 20 ildən sonra BMT-yə üz tutduq. Xüsusilə biz bunu son 2.5 ildə İsrailin hazırki Baş naziri Benyamin Netenyahu hakimiyyətə gəldikdən sonra həyata keçirməyə başladıq. Demək olar ki, sülh danışıqları prosesi dayandırılıb. Bu, Fələstin tərəfi ilə bağlı olan məsələ deyil. Bunu təkcə Fələstin tərəfi söyləmir, bunu həm də "dördlük" – ABŞ, Rusiya Federasiyası, Avropa İttifaqı və BMT kimi nəhəng güclər söyləyirlər. Bu, məhz İsrail tərəfi ilə bağlı olan məsələdir. Baş nazir Benyamin Netenyahu əsas prinsiplərə və Fələstin dövlətinin 1967-ci il sərhədləri şərçivəsində tanınmasına biganə yanaşdığına görə, bu məsələ həllini tapmır. Hazırki durum, forma Fələstin tərəfinin İsrailin keçmiş hökuməti ilə apardığı danışıqlarda mövcud olmayıb. İsrailin keçmiş hökumət təmsilçiləri əsas baza prinsiplərinin nədən ibarət olduğunu söyləmişdilər. Bunlardan biri Fələstinin 1967-ci il sərhədləri çərçivəsində tanınması məsələsi idi. Lakin Netenyahu hakimiyyətə gəldikdən sonra söləyir ki, əsas baza prinsipi bunlar deyil və vəziyyəti dəyişməyə çalışır. Bu, öz növbəsində, Fələstin tərəfini narahat edir. O, Şərqi Qüdsün fələstinlilərə qaytarılmaması məsələsini xüsusilə vurğulayır. Lakin Şərqi Qüds hər zaman fələstinlilərin həm siyasi, həm mədəni, həm də tarixi ərazisidir. Bunu təkcə biz yox, bütün dünya bu cür qəbul edir və bu məkan fələstinlilərin deyil, bütün müsəlmanların tarixən dini mərkəzlərindən biri olub.

Bundan əlavə, Netenyahu İsrail ordusunu İordan çayının qərb sahilində yerləşdirməyə çalışır, bu da öz növbəsində sülh danışıqları mövzusunda olmayan bir məsələdir. Baxmayaraq ki, hələ 1993-cü ildə Fələstinin rəsmi təmsilçisi olan “Azadlıq” təşkilatının İsrail ilə olan razılaşmasında Fələstin İsraili müstəqil dövlət kimi tanımışdır. Ötən illər ərzində heç bir şərtlər irəli sürülməmişdi. Belə şərtlər ilə yalnız və yalnız Netenayahunun rəhbərliyi altında olan hökümət irəli sürür və bu da təbii ki, sülh prosesinin ləngiməsi, daha da çətinləşməsi məqsədini daşıyır. Yəni ötən 20 ildə əgər hər hansı bir razılaşma, irəliləyiş əldə olunmayıbsa, əlavə illər lazım olacaq ki, danışıqlar prosesində nəsə əldə etmək mümkün olsun. Bu müddətdə yenilik, nailiyyət görmədik.

- Sülh danışıqları prosesi zamanı gördüyünüz əsas çətinlik, problem nədir?

- Bu, yalnız İsrail tərəfinin Fələstin ərazilərində qeyri-qanuni yaşayış məskənləri salmasıdır. Sülh prosesləri başladığı dövrdə, yəni 1993–cü ildə, əgər İsrail vətəndaşlarının sayı Fələstin ərazisində 95 min nəfər təşkil edirdisə, bu rəqəm hazırda 550 min nəfər çatıb.

Biz işğal olunmuş torpaqların cəmi 22% faizində, yəni İordan çayını qərb sahilində və Qəzza zolağında dövlətimizi yaradmaq istəyirik. Lakin Netenyahunun hesablamalarına görə, bizə işğal olunmuş ərazilərin 22% faizinin yarısından da az, yəni həmin faizin 44%-ni vermək istəyir. Budur Netenyahunun hesablaması. Bizim fikrimizcə, bu, mümkün deyil. Bütün İsrail tərəfindən irəli sürülən şərtlər, təbii ki, nə Fələstin hökuməti, nə də xalq tərəfindən qəbul edilmir. Çünki bu, sülh prosesinin uzadılmasıdır və prosesə maneçilik törədmə məqsədi daşıyır. Biz görürük ki, şərtlər xaricində İsrail konkret olaraq iş görmür və bunun müqabilində ən az danışıqlar aparmaqla, boş vədlər verərək sülh prosesini üzadır. Bu da təbii ki, Netenyahunun radikal olmasından qaynaqlanan məsələdir.

Ümumiyyətlə, indiki İsrail hökuməti tarixdə ən radikal hökumət hesab olunur. Dünya dövlətləri də İsrail hökumətinin irəli sürdüyü hər-hansı şərti, eyni ilə bizim kimi, dəstəkləmir. Biz BMT-yə üzv qəbul olunduqdan sonra, məhz o zaman İsraillə masa arxasında oturub danışıqlar aparacağıq. Bu danışıqlar bir sıra məsələləri əhatə edəcək. Bura 1967–ci il sərhədləri məsələsi, Şərqi Qüds məsələsi, su probleminin həlli, qaçqın və köçkünlərin məsələsinin həlli və eyni zamanda İsrail zindanlarında olan fələstinli məhbusların azad olunması və ümumilikdə məhbuslarla bağlı olan digər məsələlərin həlli daxildir.

- Bir neçə il bundan əvvəl girov götürülmüş İsrail hərbiçisi Gilad Şalitlə fələstinli məhbusların mübadiləsi ilə bağlı bu yaxınlarda Fələstin və İsrail arasında tarixi anlaşma əldə edilib. Heç bir məsələdə güzəştə getməyən İsrailin belə addım atmasının səbəbi nədir?

- Əlbəttə, başda Mahmud Abbas olmaqla fələstin xalqı İsrailin belə bir bəyanatını sevinclə qarşıladı. Fələstinlilərin İsrail tərəfindən həbs olunması bütün xalq üçün ağrılı bir yaradır. Bildirim ki, hazırda İsrail həbsxanalarında 6 mindən çox fələstinli məhbus var. Bu sövdələşmə zamanı 1000 nəfər fələstinli məhbus azadlığa buraxılsa da, həbsxanalarda 5 min nəfər qalır. Bizim istək və məqsədimiz ondan ibarətdir ki, İsrail həbsxanalarında olan bütün fələstinlilər azad edilsin. Biz arzu və ümid edirik ki, danışıqlar nəticəsində yaxın vaxtlar bütün fələstinli məhbuslar azad olunacaqlar. Düşünürük ki, məhz məhbus həyatı yaşamış 1000 nəfər fələstinli azad olunduqdan sonra, İsrail hökuməti qalan 5 min məhbusu da azad edəcək. Bu, İsrail ilə Fələstin arasında olan münaqişənin sülh yolu ilə həllinə tövhə verər.

- Hüsnü Mübarəkin hakimiyyəti vaxtında Fələstin ilə Misir arasında əlaqələr o qədər də qənayətbəxş deyildi. Hazırda vəziyyət necədir?

- Deməzdim ki, Mübarəkin hakimiyyəti dövründə əlaqələrimiz yaxşı olmayıb. Əlaqələr normal olub. Fələstin-Misir əlaqələri güclü və tarixə söykənən əlaqələrdir. Hər iki dövlət və hər iki xalq qardaş dövlət və xalqlardır. Əlaqələrin kökünə nəzər salsaq, onlar daim yaxşı olub. Ola bilsin, təfsilat və ya müəyyən detallar baxımından fərqli olub, bu da hakimiyyətin digəri ilə əvəz olunması ilə bağlıdır. Məsələn, biz eyni cümləni siznlə yaza bilərik, yalnız xətlərimiz fərqli ola bilər. Bu nöqteyi-nəzərdən yanaşsaq, təkrar edirəm, Fələstin ilə Misir arasında əlaqələr daim yaxşı olub.

- “Mavi Mərmərə” gəmisinin canlı iştirakçıları Bakıda təşkil etdkləri tədbirdə sizi də gördük. Bu tədbirin keçirilməsini necə qiymətləndirirsiniz?

- İlk növbədə, onu söyləyim ki, bu, Azərbaycan ilə Türkiyə arasında olan qardaşlıq əlaqələrinin bir nümunəsidir. Eyni zamanda, bu, iki qardaş ölkənin, Azərbaycan və Türkiyənin Fələstinə kömək etmək məqsədini daşıyan ruhi, mənəvi bağlılığını təcəssüm etdirir. Bizim üçün həmin hadisənin canlı şahidlərinin söhbətlərini dinləmək çox faydalı oldu. Bu, məhz fələstin xalqına, istər Qəzza zolağında yaşayan fələstinlilərə, istərsə də İordan çayının qərb sahilində olanlara, yardım etmək istəyən insanların işinə faydalı oldu. Fələstinlilərin İsrail işğalı altında yaşayışını, şəraitini onlara çatdırdı.

Tədbir həmçinin hökumətinin başçısı Netenyahunun özünün ideoloji əsir olması məsələsinə də işıq saldı. Türkiyə kimi dövlətdən, ona daim dost olmuş bir dövlətdən İsrailin üzr istəməyi çox çətin bilir. Nəzərə alsaq ki, həmin gəmidə yola çıxanlar dinc, sülhsevər, silahsız insanlar idi, məqsədləri ehtiyacı olanlara yardım etmək olub. Onlar İsrail ordusu ilə silahlı qarşıdurma yaratmamışlar. Ona görə, İsrail Türkiyədən üzr istəməli idi.

-Türkiyənin Fələstin böhranının aradan qaldırılmasında və Fələstinin müstəqillik əldə etməsində rolunu necə qiymətləndirirsiniz?

- Türkiyə bütün siyasi dairələrdə, bütün beynəlxaq təşkilatlarda Fələstinin güclü şəkildə dəstəkləyir. Regionda önəmli və güclü olan Türkiyə tarixən Fələstini və fələstin xalqını, təkcə siyasi dairələrdə deyil, həm də insani, humanitar və iqtisadi sahələrdə də dəstəkləyib. Türkiyə ilə yanaşı, biz Azərbaycanı da söyləyə bilərik. Azərbaycan dövlətinin və xalqının mövqeləri Fələstin məsələsində birmənalı şəkildə tarixən üst-üstə düşüb. Biz Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin söylədiklərini unutmamalıyıq. Eyni zamanda xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarovun BMT-də çıxışı zamanı Fələstinə 1967-ci il sərhədləri çərçivəsində, paytaxtı Şərqi Qüds olmaq şərti ilə haqq səsinə dəstək verəcəyinin söylədi. Bu mövqe çox mühümdür.  \Fəridin İsazadə-Salamnews