Ordudan tərxis olunmağına bir neçə gün qalmış tələf olan 19 yaşlı Eldar Novruzovun diaqnozu ölümündən sonra açıqlandı: vegener qranulematozu. Və nə qəribə ki, səsləndirilən bu diaqnoz əsgərin ölümü ilə bağlı çoxsaylı suallara cavab vermək əvəzinə, qaranlıq məsələləri daha da artırdı. Bu, adiləşmiş bir taktikadır: nadir, çətin tələffüz olunan xəstəlik adı sual verənlərin çoxunu cavab tapmaq həvəsindən daşındırır. Şüuraltı qavranış işə düşür: çox dəhşətli xəstəlikdir, deməli, müalicəyə də şans yoxmuş. Belədirmi? Yox.

Vegener qranulematozu az yayılan və ağır xəstəlikdir - burada 2 fikir ola bilməz. O, müalicəsi çətin sayılan autoimmun xəstəliklər siyahısına aiddir. Bu hallarda bədənin öz hüceyrələri bədən üçün düşmənə çevrilir. Səbəbləri barədə bilgi azdır, daha çox mikrob və ya virus mənşəli olması, yaxud antibiotiklərlə səhv müalicənin fəsadı kimi qələmə verilir. Bu vaxt xırda və orta kalibrli qan damarlarında düyünşəkilli (qranulematoz) iltihab inkişaf edir. Proses yuxarı tənəffüs yollarını, ağciyərləri və böyrəkləri sıradan çıxarır. Ölümün səbəbləri tənəffüs və böyrək çatışmazlığı olur. Və müalicə aparılmadıqda xəstə 6 ay yaşaya bilir.

Eldar Novruzova vaxtında (mayda), yaxud hospitala yerləşdiriləndən az sonra (iyul-avqust) bu diaqnozun qoyulmasına böyük şübhəm var. Ehtimal ki, diaqnoz yalnız xəstənin ömrünün son günlərində, ya da ölümündən sonra formalaşdırılıb. Yəni xəstənin düzgün qoyulmamış diaqnoz və səhv üsulla müalicə olunduğunu söyləmək mümkündür.

Hansı əsaslarla?

O əsaslarla ki, xəstə 2 dəfə cərrahi müdaxiləyə götürülüb. Vegener qranulematozu isə cərrahi yolla müalicə olunmur! Onun müalicəsi sırf dərmanlarladır. Əvvəllər bu məqsədlə yalnız qlükokortiksteroidlər (məsələn, prednizolon) tətbiq edilirdi və sağalma faizi də aşağı idi. Son illər müalicə kompleks aparılır - yəni yuxarıdakı dərmanlarla bərabər tsiklostatinlər (məsələn, tsiklofosfamid) işlədilir. Bu yolla patoloji hüceyrələrin bölünməsinin və qranulemaların yaranmasının qarşısı alınır. Bu immunosupressiv terapiya xəstələrin 90 faizində effekt verir.

Eldar Novruzovu isə adi irinli xəstəliyi sağaldırmışlar kimi cərrahi əməliyyatlara götürüblər. Səbəb qalıb, xəstəlik daha da sürətlənib və məntiqi sonla bitib.

Təbabətə diqqət yetirən ölkələrdə müalicənin digər üsulu da var. Onu Ekstrokorporal hemokorreksiya adlandırırlar. Ən sadə formaları plazmoforez və hemosorbsiyadır. Bu üsullarla qan bədəndən kənarda (ekstrokorporal) xəstə hüceyrələrdən təmizlənir (hemokorreksiya). Böyük ehtimalla, bu üsuldan Eldarın müalicəsində istifadə olunmayıb, əks halda xəstə belə tez tələf olmazdı. Ümumiyyətlə, xəstə immunosupressiv terapiyaya (tsiklofosfamid, prednizolon) məruz qalsaydı, tələf olmazdı. Görünür, müalicə lap əvvəlindən səhv aparılıb.

Bunu isə diaqnozun vaxtında düzgün qoyulmaması ilə izah etmək olar. Vegener qranulematozunun diaqnozu (o cümlədən differensial diaqnozu) heç də titanik səy tələb etmir. Əvvəla, burun və ağız boşluqlarında iltihab (ağızda yara və xoralar, burun boşluğundan qanlı və ya irinli ifrazat). İkincisi, ağciyərlərin rentgenoloji müayinəsi zamanı dəyişikliklər (düyün, infiltrat və boşluqlar). Üçüncüsü, sidikdə dəyişikliklər (eritrositlərin çoxalması və mikrohematuriya). Və dördüncüsü, biopsiya (arteriya divarlarında və damaryanı fəzada düyünlər). Bu dörd kriterinin birlikdə olması yetərdi ki, həm xəstəyə “Nəfəs yollarının tutulması” kimi absurd diaqnoz qoyulmasın, həm düzgün diaqnoz qoyulsun, həm də səhv cərrahi müdaxiləyə əl atılmasın. Düzgün diaqnoz isə düzgün müalicə deməkdir.

Düzgün müalicə aparılardısa, proqnoz bu cür olardı: xəstələrin 75 faizində tam remissiyaya nail olunur. Olmadı...

Yeri gəlmişkən. Vegener qranuleması - nasist həkimin adını daşıyır. Fridrix Vegener (1907-1990) 25 yaşında nasist partiyasına üzv olur, müharibə vaxtı Lodz gettosunda (Polşa) əsirlər üzərində eksperimentlər aparır. Ancaq bunların hamısı 2000-ci ilə qədər geniş elmi dairələrdən gizli qalır.

Vegenerin keçmişi bəlli olanda isə alimlər xəstəliyin adının dəyişdirilməsi təklifini irəli sürürlər. Artıq əksər ölkələrdə xəstəliyin adı dəyişdirilib. Bizdə isə hələ təzəlikcə populyarlaşır...  Bizimyol qəzeti