Bu günün Azərbaycan telekanalları haqqında kifayət qədər müzakirələr aparılmayıb. Bu kanallar kimlərə və hara xidmət edir? Tamaşaçıya təqdim edilən verilişlər hansı mətbəxlərdə hazırlanır və niyə ölkə tamaşaçısına, həmçinin bir çox xarici ölkə vətəndaşlarına belə əcaib quruluşu olan verilişlər təqdim olunur? Tamaşaçını düşündürmək və zövq almaq hüququndan niyə məhrum edirlər? Belə suallara görəsən nə vaxtsa cavablar tapılacaqmı?
Əksər tamaşaçı kütləsinə gün kimi aydındır ki, bu gün teleməkanımızda tamaşaçıya təqdim edilən verilişlərin əksər hissəsi çox bəsit, zövqsüz və duzsuz təsir bağışlayan əcaib şoulardan ibarətdir. Ayrı-ayrı kanalların sırıdığı şoulardan misallar çəkə bilərik.
ANS-dən başlayaq. “ Günəbaxn”ın ruhu nədir, məqsədi nədir, məramı nədir. Hər bir vətəndaşın probleminə səthi yanaşma? Qeyri-peşəkar aparıcı, efiri vağzal çayxanasına döndərir, salonda isə əbədi bir qrup tamaşaçı kütləsi və şablon ifadələr. Nəhayət, bəzi şou-biznes sənətkarları və onların mətbəx sənətkarlığı...
“Sabiranə” tamaşaçıya nəyi və necə çatdırmaq niyyətindədir? Sabir müəllim veriliş boyu Rövşanə xanımın əlindən danışa bilmir. Bu verilişdə də ölkənin anormal şou-biznesinin özündən razı “mətbəx sənətkarları” yer alır. “Kökaltı” verilişinin ruhunda tamaşaçıya çatacaq çox məsələlər vardır. Aytən xanım peşəkarlığını nümayiş etdirə bilir. Amma bu verilişdə də şou-biznesçiləri tamaşaçının gözünə soxurlar. Ümumiyyətlə elə bil ki, bu şou-biznes əhli ilə Azərbaycan telekanalları uzun müddətli müqavilə bağlayıblar. Elə bil ki, Azərbaycanda başqa sənətkarlar, başqa sənət sahibləri yoxdur. Axı ölkədə onlardan daha qiymətli və əhəmiyyətli vətəndaşlarımız, xalqa ömür boyu xidmət etmiş müəllimlərimiz, həkimlərimiz, mühəndislərimiz, hərbçilərimiz, rejissorlarımız və aktyorlarımız və nəhayət hamıya nümunə olan sadə vətəndaşlarımız var. Belə insanların həmin verilişlərə dəvət olunması tamaşaçıya təqdim olunan verilişə diqqəti artırmazmı?
Niyə bizim kanallar heç olmasa həftədə bir dəfə də olsun 15-20 dəqiqəlik bir verilişdə silsilə şəkilində millət vəkillərimizin hər hansı aktual bir mövzuda, çıxışını təşkil etmir? Mən Milli Məclisin bütün üzvlərini nəzərdə tuturam. Hökumət üzvləri, məsul rəsmi şəxslərə çox az efir vaxtı ayrılır və yaxud, hər dəfə eyni bir şəxsin çıxışı təqdim edilir. Nəhayət, demokratik bir ölkədə yaşayırıqsa, müxalifət nümayəndələrinə niyə efir vaxtı verilmir? Düzdür bunlar tamam başqa bir müzakirə mövzusudur. Və bunlar haqda daha sonra...
Bizim kanallarda daha bir xəstəlik yayılıb. Türkiyə kanallarında nümayiş etdirilən verilişləri, şouları, teletamaşaları “kapirovka” edib tamaşaçıya təqdim etmək. Məsələn, Xəzər televiziyasında “Aramızda qalsın“ serialı qardaş ölkənin ATV kanalındakı “Cocuklar duymasın” serialının təxmini “kapirovkası“ deyilmi? Və bu kimi başqa verilişlər...
ATV tamaşaçıları Zaur Baxşəliyevi yaxşı tanıyırlar. Onun apardığı bəzi verilişlərdə özünü necə apardığının şahidi olmusunuz. Efiri lap bəzi bazar çayxanalarına döndərib. Apardığı verilişlər də çox zövqsüzlüyü ilə diqqəti cəlb edir. Bəs efir mədəniyyəti deyilən bir məfhum ona aid deyilmi? Axı efirdə belə kənaraçıxmalar bütövlükdə gənclərimizin tərbiyəsinə, təfəkkürünə və mədəniyyətinə öz mənfi təsirini göstərir.
ANS-in “Elgizli axşamlar“ verilişi tamaşaçı diqqətini cəlb edən verilişdir. Burada teleaparıcı Elgizin zəhmətini qiymətləndirmək lazımdır. Yaşadığımız cəmiyyətdə ailə-əxlaq məsələlərində həyəcan təbilini efirdə səsləndirən və effektli nəticəyə nail olan teleaparıcı Elgiz, normal tamaşaçı auditoriyası qazanmışdır. Bu verilişin əhəmiyyəti böyükdür. Bunun haqqında ayrıca müzakirə aparmaq və cəmiyyətin hər bir üzvünə şamil olunacaq qədər aktuallığını qeyd etməmək, ən azındın insafsızlıq olardı.
Telekanallarda təqdim olunan layihələrdən tutmuş, aparıcıların peşəkarlığına, efir mədəniyyətinə və tamaşaçı auditoriyasına sayğısına qədər bütün digər meyarlara üstünlük verilməlidir. Çox təəssüf ki, bu heç də belə deyil. Bəzi teleaparıcılar (bu adı demək mümkünsə) öz şou-verilişlərində əvvəldən-axıra kimi tamaşaçıya öz dişlərini göstərirlər və bu o demək deyil ki, qaşqabaqlı olmalıdırlar.
Axı tamaşaçını öz zövqlərinə niyə endirirlər? Tamaşaçıya daha yüksək zövqlər aşılamaqdansa, bunlar dişlərini niyə göstərməlidirlər?
Xəzər kanalındakı “Səyyah“ verilişi haqqında müsbət fikirlər deməmək “insaf mədəniyyətindən“ uzaq olardı. Bu veriliş həm Xəzər kanalına, həm də Səbuhiyə yüksək reytinq qazandırır.
“Ay Zaur“un tamaşaçı auditoriyası çoxdur. Amma burada da şou-biznesçilərə daha çox üstünlük verilir. Belə layihələrin formatında qismən dəyişiklik etmək olarsa, daha effektli nəticəsi olardı. Məsələn, “Ay müəllim“, “Ay həkim“ və nəhayət “Ay mənim əyalət vətəndaşım” durumun necədir?
Vətənpərvərlik, tariximiz, milli ideologiyamızla bağlı layihələr çox nadir hallarda tamaşaçıya təqdim olunar, ya da ki, olunarsa çox təhrif olunmuş halda...
Azərbaycan teleməkanlarında mövcud olan və tamaşaçı rəğbəti qazana bilməyən cürbəcür “əcaib“ verilişlər, həmçinin aparıcılar haqqında daha geniş müzakirələr aparmağımız vacibdir. Axı həm də belə verilişlərə xarici ölkə tamaşaçıları da baxır, mədəniyyətimizin, incəsənətimizin və nəhayət çoxlu sayda “isim“lərimizin inkişafı “şou-biznesçilərin“ “telemətbəxdə yemək bişirməsindən”mi ibarətdir?
Və nəhayət “şablon verilişlərdən“, “şablon nitqlərdən”, “şablon isimlərdən” qurtulmağın vaxtı deyilmi?