Osmanlı qəbiristanlıqları, baş daşlarının ən gözəl nümunələriylə doludur. Vəzir, əsgər, qazi, məmur... Burada basdırılmış insanların dünyadaykən nə iş gördükləri məzar daşlarına baxaraq anlamaq mümkündür. İnsanların canını alan cəlladların məzarları da bilinir.

"Radikal" qəzetinin xəbərinə görə, Osmanlıda cəllad məzarlarına, yazısız, düz daş qoyulurdu. İstanbulda iki yerdə cəllad qəbiristanlığı var idi. Ancaq artıq ikisi də tamamilə yox olub.

Osmanlıda adam asmaq, boğmaq və kəllə kəsmə cəzasını dilsiz və karlardan ibarət cəlladlar yerinə yetirirdi. Edam üsulları, yəni öldürmə üsulları adamın mövqeyinə, rütbəsinə və cinayətinə görə dəyişərdi. Osmanlı sultanları və şahzadələrinin qanı tökülməz, ip və kəməndlə boğularaq öldürülərdilər. Padşah və digər yüksək rütbəlilər üçün hər an hazır vəziyyətdə sarayda heyətli cəlladlar olardı. Ölüm cəzalarını onlar tətbiq edərdilər.

MƏZAR DAŞLARINDA AD YOXDUR

Edamların Topqapı Sarayı bağçasında, Cəlladlar bulağında gerçəkləşdirildiyi bildirilib. Edamdan sonra bulaqda qanlı baltalarını və əllərini yuyardılar. Bulağın ətrafında ibrət daşları vardı. Bunların üzərində kəsilən başlar nümayiş olunardı. Öldürülən adamın üzərindən çıxan qiymətli əşyalar və paltarları cəlladın olardı. Cəlladların, cəsədləri cəsədin yaxın qohumlarına satdığı da deyilir.

Osmanlıda cəlladlar normal qəbiristanlıqlarda basdırılmırdı. Gecə, gizlicə basdırılırdılar. Məzar daşlarında ad, tarix yox idi. Düzbucaqlı, düz daşdan ibarət məzar daşlarında heç bir işarə olmamasının səbəbi, öldürülən adamın qalan yaxınlarının, bunları məzar daşlarından tapıb məzarlarını korlamaması düşüncəsi idi.

İstanbulda iki yerdə cəlladın qəbiristanlığı olduğu bildirilir. Haldun Hürel, ' İstanbulu Gəzirəm Gözlərim Açıq' adlı əsərində bunlardan birinin, Edirnekapıdan Ayvansaraya enən quru surlarının Əyriqapı ətrafında olduğunu yazır. Ancaq bölgədə qəbiristanlıq yoxdur. Qəbiristanlıqdan geriyə heç bir şey qalmayıb.

Digəri də Eyüp Sultan Qəbiristanlığında idi. Pier Loti yaxınlarında, digər qəbiristanlıqlardan uzaqda qurulan cəllad qəbiristanlığı tamamilə yox olmuş. Normal qəbiristanlıqla bir-birinə qarışmış və çox sayda yeni dövr məzarları yaradılmışdır. Uzun axtarışlardan sonra tək tük cəllad məzarı qalıb. Bir çoxu yeni məzarların arasındadır. Bəziləri isə sınıb ətrafa atılıb. Bəziləri isə yeni məzarların istehsalında istifadə edilmişdir.

Bir vaxtlar dünyada bir başqa nümunəsi olmayan qəbiristanlığın açıq hava muzeyi olaraq istifadə edilməsi istənmişdi. Ancaq reallaşmadığı kimi buradakı məzar daşları da qorunmayıb. Hər ötən gün azalan məzar daşları yaxın vaxt ərzində tamamilə tükənəcək. Bəlkə də Osmanlı qəbiristanlıq mədəniyyəti və məzar daşları üzərinə açıq hava muzeyi yaradıla bilər. Mütəxəssislər dünyada bir başqa nümunəsi olmayan bu daşların sənət tarixi baxımından da əhəmiyyət li olduğunu  vurğulayaraq, qorunmasını istəyirlər.