|
Müharibədən əvvəl Almaniyanın gücü, İtaliya və Yaponiyanı üç-dörd dəfə keçmişdi. Almaniya hətta Fransa, İngiltərə və Rusiyanı da geridə qoymuşdu. 1870-ci ildə İtaliyanın, 1871-ci ildə də Almaniyanın siyasi birliklərini tamamlayaraq Avropa səhnəsinə çıxmaları, Viyana konqresində təsis edilən statusu və qüvvələr tarazlığını böyük ölçüdə dəyişdirmişdi. Bundan sonra yeni tarazlığın qurulma səyləri isə, Avropada yeni blokların yaranmasına və bunların bir-birləri ilə qarşıdurmasına səbəb olmuşdu. Bloklar torpağındakı bu qarşıdurma halı da, qarşılıqlı silahlanmağa səbəb olmuş və bu da özü ilə "Silahlı Sülh Dövrü"nü gətirmişdi. Bu dövrdə, bloklar və dövlətlərarası əlaqələrdə çox istiqamətli inkişaf edən qarşıdurmalar gərginliyi daha da artırmış və dövlətləri müharibəyə aparmışdı. Xüsusilə, siyasi birliyini tamamlayan beynəlxalq aləmdə Almaniyanın sürətli şəkildə inkişafı, başda fransızları və rusları dəhşətə salmış, İngiltərəni narahat etmişdi. Almaniyanın qrupun başında olduğu Birinci Dünya Müharibəsi isə, bu narahatlıqların nəticəsi olmuşdu.
1871-ci ildə siyasi birliyini tamamlayan Almaniya, köhnə Avropa dövlətlər sisteminin tam mərkəzindən yüksəlmiş və quruluş etibarilə Avstriya-Macarıstan ilə Fransanın mənfəətlərinə həqiqətən toxunmuş, varlığıyla Avropanın böyük qüvvələrindən hamısının mövqelərini dəyişdirmişdi. Birinci Dünya Müharibəsindən əvvəl Almaniyanın iqtisadi və siyasi gücü, İtaliya və Yaponiyanı üç-dörd dəfə keçmişdi. Həm vəziyyət, həm də xüsusiyyət baxımından güclü əhaliyə sahib olan Almaniyanın, 1914-cü ildə əhalisi 60 milyona çatmış və Rusiya xaric olmaqla digər Avropa ölkələrinin qarşısında dayanmışdı. Almaniya sənaye sahəsində də böyük sürət qazanmış və xüsusilə kömür ilə polad istehsalında Fransa və Rusiyanın cəmi istehsalını keçmişdi. Bununla yanaşı, elektrik, optik və kimya sənayesində də yenə digər dövlətlərdən çox irəlidə idi. Ticarət limanı da genişləyərək dünyanın ikinci böyük limanı olmuş, dünya sənayesindəki istehsal payı da, başda İngiltərə olmaqla digər dövlətlərinkindən böyük idi.
Almaniya bu cür inkişafa paralel olaraq donanmaya da əhəmiyyət vermiş və qoyulan sərmayələr nəticəsində donanmanı İngiltərənin donanmaları ilə mübarizə apara biləcək mövqeyə gətirmişdi. Bununla birlikdə, quru üzərində müvəffəqiyyətli döyüşlər etmək üçün bu nöqtədə də bəzi tədbirlər almışdı. Almaniya yalnız bu şəkildə deyil, siyasi olaraq da inkişaf etmiş və 1890-cı illərdən etibarən yürütdüyü siyasətlə Cənub-Şərqi Avropa və Ön Asiyanı təsiir altına almış, Afrika və Uzaq Şərqdə təşəbbüsə nail olmuşdu. Beləcə Almaniya, İngiltərə üçün dənizlərdə güclü rəqib və Avropada da tarazlığı pozan qüvvə halına gəlmişdi. Bu səbəbdən İngiltərə, Almaniyanın bu fəaliyyətinin azaldılmasını istəyirdi və bu nöqtədə yeganə çarə olaraq qurulacaq ittifaqlar nəticəsində aparılacaq müharibə Almaniyanın bir daha inkişaf edə bilməyəcək şəkildə məğlub olması üçün lazım idi. Çünki, bu müharibənin bir neçə il daha gecikməsi, Almaniyanın qarşısını ala bilməyəcək şəkildə böyüməsinə səbəb olardı ki, heç bir Avropa dövləti də bu inkişafın qarşısına keçə bilməzdi. Bu səbəblə, müharibə çox gec olmadan başlamalı və Almaniya böyük bir təxribata uğradılmalı idi.
Nəticə olaraq, Üçlü İttifaq və Üçlü bloklarının qurulmasıyla birlikdə müharibə hazırlıqları da başlamışdı və artıq döyüşün başlaması üçün qığılcımın çıxması lazım idi. Bu qığılcım da, Avstriya vəliəhdi Ferdinand və arvadının Bosniya Sarayevo səfəri əsnasında 1914-cü ilin 28 iyun günü Prinsip adlı bir serbli tərəfindən öldürülməsi olmuşdu. Döyüşün Üçlü blok lehinə nəticələnməsiylə birlikdə Almaniya ilə, Almaniya İmperatorluğunu yıxan və Avropa siyasi xəritəsində əhəmiyyətli dəyişikliklər edən Versailles Sülh müqaviləsi imzalanamış, bu müqavilə ilə birlikdə, Almaniya Avropadakı torpaqlarının bir qismiylə, bütün müstəmləkələrini itirmiş, müxtəlif siyasi, iqtisadi, maliyyə və hərbi öhdəçiliklər qazandırmışdı. Müqavilənin nəticələrindən də aydın olduğu kimi İngiltərə başda olmaqla Fransa, Rusiya kimi güclü Avropa ölkələrinin bəlkə də ilk hədəfi, Almaniyanın daha da inkişafına maneə törətmək idi.
Rübab Allahverdiyeva
|