Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasına dair danışıqlar prosesində yaranmış sükut tezliklə pozula bilər. “Sochi.ru” saytının Rusiya Prezident Administrasiyasındakı mənbələrə istinadən yaydığı xəbərə görə, yaxın vaxtlarda Soçidə Ermənistan və Azərbaycan prezidentləri arasında növbəti görüşün təşkili planlaşdırılır. Gözlənilir ki, bu dəfə də görüşün vasitəçisi Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev olacaq. Lakin mənbə deyib ki, bu dəfə Əliyevlə Sərkisyanın görüşünə ABŞ və Fransa prezidentlərinin də qatılacağı istisna deyil.

Hər şey ondan asılı olacaq ki, tərəflər təqdim olunmuş baza prinsiplərini razılaşdırmağa, ən problemli məsələlərə dair dönüş yaratmağa nə dərəcədə təminat verəcəklər. Xəbər verildiyi kimi, Rusiya prezidenti nəticəsiz başa çatan Kazan görüşündən az sonra tərəflərə yeni təkliflər təqdim edib. Azərbaycan tərəfinin bu təkliflərə cavabını xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov artıq 10 gündür Moskvaya çatdırıb. Ermənistan prezidentinin də cavabı bir həftədən çoxdur çatdırılıb, lakin Rusiya tərəfi indiyə kimi bu cavablarla bağlı heç bir şərh vermir. Bu da belə ehtimallara səbəb olur ki, Medvedyevin təkliflərini bu və ya digər tərəf, yaxud tərəflərdən hər ikisi rədd edib.

***

Ermənistan tərəfinin Rusiyanın təkliflərinə münasibətinin müsbət olmadığını neçə gündür müşahidə etmək mümkündür. Belə ki, əvvəlcə hakimiyyətə bağlı keçmiş səhra komandirləri sərt xəbərdarlıqla çıxış edərək Sərkisyandan Rusiyanın təkliflərini rədd etməyi tələb ediblər. Onların dediyinə görə, Medvedyev Azərbaycan tərəfinin Kazanda irəli sürdüyü şərtlərdən 5-ni qəbul edib. Digər tərəfdən, Ermənistan rəhbərliyi danışıqlar prosesi ətrafında atmosferi gərginləşdirmək üçün sərt ritorikaya keçib. Belə vəziyyətdə Rusiya prezidentinin vasitəçilik missiyasının fiaskosu haqda danışmaq lazım gəlir. Ona görə də Medvedyevin bu vəziyyətdən qaçmaq üçün tərəfləri yenidən bir masa arxasına gətirməyə yönələn səylərinin davam edəcəyini gözləmək olar. Maraqlıdır ki, eyni gündə Ermənistan mənbələrində də Soçidə görüşə hazırlıq getdiyi barədə xəbərlər yer alıb. Müxalifyönlü “Jamanax” qəzeti yazıb ki, Rusiya prezidenti Azərbaycan və Ermənistan dövlət başçılarını Soçidə bir araya gətirməyə hazırlaşır. Bildirilir ki, bu görüş həlledici ola bilər və ancaq o zaman baş tutacaq ki, tərəflər təqdim olunmuş təkliflərə dair razılaşmaya gəlməyə yaxın olsunlar.

***

Ancaq son günlərdə baş verənlər göstərir ki, tərəflər, xüsusən də Ermənistan qətiyyən razılaşmaya meyl göstərmir, əslində vəziyyəti gərginləşdirmək üçün müxtəlif taktikalardan istifadə edir. Bura ənənəvi olaraq qoşunların təmas xəttində vəziyyəti gərginləşdirmək və mülki şəxsləri hədəf almaq da daxildir. Əvvəlcə ermənilər Tovuz rayonunda çayla buraxdıqları, oyuncaqda gizlədilmiş partlayıcı qurğu ilə 13 yaşlı azərbaycanlı qızın həyatına qon qoydular. Dünən isə Qazax rayonunda mülki şəxsin erməni snayperi tərəfindən ağır yaralanması qeydə alınıb. İnformasiya agentliklərinin məlumatlarına görə, snayper atəşi ilə yaralanan mülki şəxs Qazax rayonunun Ermənistanla sərhədində yerləşən Məzəm kəndi ərazisində ailəsi ilə istirahət edən 1988-ci il təvəllüdlü Rahibə Firudin qızı Poladovadır. Hadisə 27 iyul saat 16:00 radələrində Coğaz çayı üzərində yerləşən su anbarının kənarında baş verib. Yaralı kənd sakinləri və hərbçilərin köməyi ilə Qazax Rayon Mərkəzi Xəstəxanasına gətirilib. R.Poladovanı xəstəxanaya gətirən Məmməd Əliyev adlı sakinin sözlərinə görə, qadın çox qan itirib.

***

Qazax Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında həkimlər yaralının vəziyyəti haqqında heç bir məlumat verməyiblər. Yalnız növbətçi həkim Gülər Vəkilova xəstənin vəziyyətinin ağır olduğunu bildirib. “Xəstə ağır vəziyyətdə daxil olub. Sağ yuxarı bazu nahiyəsindən güllə yarası alıb. Xəstə cərrahi əməliyyat olunub. Hazırda onun vəziyyəti ağır olaraq qalır, növbəti tədbirlərə ehtiyac var”. Xəsarət alan qadın 1 uşaq anasıdır və Qazax rayonun 90-cı illərin əvvəllərində ermənilər tərəfindən işğal olunmuş Bağanıs Ayrım kəndindən müvəqqəti köçkündür. O, hazırda Qazax rayonunda məskunlaşıb. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi cəbhə xəttinin həmin istiqamətində atışmaların olduğunu təsdiqləyir. Düşmən tərəf mülki şəxsin atəşə tutulmasından növbəti dəfə yaxasını kənara çəkməyə çalışıb və Azərbaycan tərəfini insidentlə bağlı beynəlxalq araşdırma aparılması üçün müraciət etməyə çağırıb. Erməni KİV-ləri isə xəbər verir ki, cəbhə xəttinin bu istiqamətində atışma zamanı üç erməni əsgəri qəlpə yarası alıb.

***

Gərginliyi artırmağa şəxsən prezident Sərkisyan da səy göstərir. Məsələn, o erməni gənclərinə müraciətlə deyib ki, Qarabağı almaq missiyasının öhdəsindən gəliblər. Ağrını, yəni Türkiyənin cənub-qərb bölgələrini almaq isə erməni gənclərinin üzərinə düşür. Bu, bir tərəfdən Ermənistanın və ona rəhbərlik edənlərin başqa ölkələrin ərazilərini işğal etmək arzusu ilə yaşadıqlarını növbəti dəfə göstərir, digər tərəfdən təhrikedici və sülh prosesi ətrafında atmosferi gərginləşdirməyə yönələn ifadələrdir. Sərkisyanın sözlərinə Bakıda səfərdə olan Türkiyənin baş naziri Ərdoğan və prezident İlham Əliyev kifayət qədər sərt tonda cavab veriblər. Azərbaycan prezidenti Sərkisyanı “başdanxarab” adlandırıb və deyib ki, dəfələrlə görüşdüyündən onun xarakterinə yaxşı bələddir. Ərdoğan isə Ermənistan prezidentini təhrikedici ifadələrə görə üzr istəməyə çağırıb. Ermənistan xarici işlər nazirinin müavini Şavarş Köçəryan isə deyib ki, türk rəsmiləri Sərkisyanın çıxışına reaksiya verərkən onu tam oxumayıblar. Əslində Sərkisyanın sözləri “ciddi, əhatəli və əvvəldən hesablanaraq deyilmiş” sözlərdir.

***

Ermənistanın gərginliyin artmasında maraqlı olduğunu göstərən əlamətlərdən biri də bu ölkə daxilində hökm sürən ciddi siyasi və sosial-iqtisadi gərginlikdir. Belə ki, hakimiyyətlə müxalifət arasında uzun illərdən bəri ilk dialoq başlayıb. Bu dialoqda Ter-Petrosyanın başçılıq etdiyi müxalifət hərəkatının əsas tələbi növbədənkənar parlament seçkilərinin keçirilməsidir. Hakimiyyət danışıqlarda bu məsələni müzakirə etməyə razılaşıb, bəzi xəbərlərə görə isə növbədənkənar seçkilər keçirməyə hazırdır. Əksər siyasi təhlilçilər bu qənaətdədir ki, Ermənistanda növbədənkənar seçkilər qaçılmazdır. Əks halda, Sərkisyan payızdan gec olmayaraq müxalifətin güclü təzyiqləri ilə üzləşəcək. Belə vəziyyətdə isə o, Qarabağ məsələsində hansısa qərar verməyə hazır deyil. Deməli, ən münasib yol vəziyyəti gərginləşdirərək danışıqlar prosesinə əngəllər yaratmaq və vaxt udmaqdır. Ermənistan Ümummilli Hərəkatının üzvü, keçmiş baş nazir Qrant Baqratyan isə deyir ki, müxalifət indiyədək ən azı 3 dəfə hakimiyyəti götürmək şansına malik olub. Onun dediyinə görə, belə real şanslar 2008-ci il prezident seçkilərindən az sonra, 2009-cu ildə və bu ilin yazında yaranmışdı. Baqratyana görə, hakimiyyət az qala podnosda müxalifətin qarşısında qoyulmuşdu, ancaq onlar bu şansdan istifadə etməyiblər. Çünki nəzərə aldılar ki, hakimiyyət dəyişikliyi Qarabağ məsələsinə təsir göstərəcək. Lakin keçmiş baş nazir deyir ki, əgər hakimiyyət növbədənkənar seçkilərə getməsə onlar Qarabağ məsələsində Ermənistanın maraqlarına zərbə vursa belə hakimiyyəti dəyişdirməkdə qərarlı olacaqlar.
Baqraytan Ermənistanın üzləşdiyi və Qarabağ məsələsində İrəvanın mövqelərini zəiflədən problem-kütləvi köç məsələsinə görə də hakimiyyəti tənqid edib. O deyib ki, bugünlərdə miqrasiya məsələlərinə dair keçirilən müşavirədə Sərkisyana guya ölkəni tərk edənlərin əksəriyyətinin payızda geri qayıtdığı barədə yalan məlumat veriblər. “Heç kim demir ki, miqrasiya məsələlərini araşdıran Beynəlxalq Əmək Təşkilatı var, real rəqəmləri bu təşkilatdan almaq olar. Yoxsa Sərkisyanın qulağına yalan rəqəmlər pıçıldamaqla onu inandırmaq məsələni həll etmir” deyə, Baqratyan bildirib. Keçmiş baş nazirə görə, prezident Sərkisyanın iqtisadi məsələlərdən başı çıxmır və ümumiyyətlə onun yüksək intellektual imkanları yoxdur.

F.Məmmədov/Yeni Müsavat