MİRAS Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyi Mədəni İrs silsiləsindən növbəti seminarını Azərbaycan Turizm İnstitutunda keçirib. Bu barədə  FaktXeber.com-a İctimai Birliyin Uşaq və Gənclərlə iş şöbəsinin rəhbəri Cəfər Mənsimi məlumat verib.
O bildirdi ki, institutun müəllim və tələbə heyətinin, eləcə də MİRAS İctimai Birliyinin üzvlərinin iştirakı ilə baş tutan seminarı giriş sözü ilə Azərbaycan Turizm İnstitutunun rektoru Cəfər Cəfərov açaraq, ilk öncə tədbir iştirakçılarını salamlayıb. Natiq seminarın keçirilməsinin əhəmiyyətindən söhbət açaraq, belə seminarları davamlı təşkil etdiyinə görə MİRAS İctimai Birliyinin İdarə Heyətinin üzvlərinə öz təşəkkürünü bildirib. İnistitutun rektoru bugünkü tədbirin əsas mövzusu olan orta əsr Ağsu şəhərində aparılan genişmiqyaslı qazıntı sahəsində bu ilin fevral ayının 5-də olduğunu, bu cür arxeoloji tədqiqatların Azərbaycan mədəniyyət və tarixinin öyrənilməsində əvəzsiz rol oynadığını tədbir iştirakçılarının nəzərinə çatdırıb.
    Bundan sonra çıxış edən, MİRAS İctimai Birliyinin İdarə Heyətinin sədri, tarix elmləri namizədi Fariz Xəlilli bildirmişdir ki, arxeoloji qazıntılar nəticəsində Ağsu şəhərinin XVIII əsrə aid hissəsi, tikili qalıqları, qala divarları, sənətkarlıq dükanları aşkar olunub. Burada aparılan tədqiqatlar nəinki abidənin öyrənilməsi və artefaktların üzə çıxarılması şəklindədir, həm də Azərbaycanda ilk dəfə olaraq arxeoloji turizmin inkişaf etdirilməsinin yollarını araşdırmağa da həsr edilib. Bu istiqamətdə fəaliyyətimiz göz qabağındadır. Ümumiyyətlə dünyada geniş yayılmış turizm sahələrindən biri arxeoloji turizmdir. Turistlər hər hansı ölkəni gəzərkən oradakı tarixi abidələri, qədim yaşayış yerlərini görməyə üstünlük verirlər. Məhz arxeoloji qazıntılar aparılmış sahələri görmək üçün gələn turistlər də çoxluq təşkil edir. Azərbaycanda da bu cür arxeoloji qazıntı aparılan çox sayda abidələrimiz var. Lakin həmin abidələrin əksəriyyəti turistlərin ziyarət edəcəyi şəraitə malik deyil. Belə ki, o tip abidələrdə ya əvvəldən arxeoloji qazıntılar aparılıb, indi tamamilə yeni bitki örtüyü ilə örtülüb, ya da yeni qazıntılar aparılıb, amma infrasturktur mövcud deyil. Düşünürük ki, arxeoloji turizm obyektləri, bizim qədim mədəniyyətimizi əks etdirən abidələrin ətrafında geniş infrastruktur qurulmalıdır. Arxeoloji turizmin Azərbaycandakı perspektivlərinə arxalanaraq bu sahədə görməyə çalışdığımız iş yeni təcrübədir. Arxeoloji turizm mütəxəssisiləri 4 ildən bir müxtəlif şəhərlərdə keçirilən beynəlxalq konfranslarda öz təcrübələrini bölüşürlər. Turizmin bu sahəsində artıq təşkilatlanma da vardır. Arxeoloji turizm sahəsində yeni görülən işlərimizlə bu cür fəaliyyətlərdə iştirak edə bilərik. Azərbaycanda Qəbələ, Şəmkir, Göytəpə və Ağsu abidələrində aparılan arxeoloji tədqiqatların arxeoloji turizmin inkişafına yönəldiyini deyə bilərik və bu sahədə genişmiqyaslı işlər gedir. Ağsuda arxeoloji tədqiqat aparılmış üç qazıntı sahəsindən ikisinin üzəri yağış və günəşdən ərazini qorumaq üçün örtülmüşdür. Hal-hazırda örtükaltı sərgi kompleksində havalandırma sisteminin üzərində iş gedir. Yerli və xarici turistlər qazıntı sahəsində olublar, turizm obyekti kimi buraya ziyarətlər davam edir. Deməzdim ki, biz Ağsuda indiyə qədər geniş turist axını ilə qarşılaşmışıq, hələ ki, bu abidənin reklamı, təbliği və tanıtımı ilə məşğuluq. Burada işlər yekunlaşmayıb, turizm obyektinin yekun halı üzərində işlər gedir. Biz istəyirik ki, turistlər arxeoloji abidədə nəinki tarixi qalıqlara tamaşa eləsinlər, həm də həmin ərazidə istirahət etsinlər, bir günlərini orada keçirsinlər. Ağsuda aşkar etdiyimiz qalıqlar və tapıntıların arxeoloji turizm baxımından əhəmiyyəti, bu ərazinin turizm obyekti kimi ictimaiyyətə qazandırılması istiqamətində məsləhətləri ilə yanımızda olmuş italiyalı professor Luigi Scrinzi sizinlə öz düşüncələrini bölüşəcək.
    Luigi Scrinzi turizmin beynəlxalq səviyyədə inkişafında dil maneəsinin aşılması və çoxdilli informasiya şəbəkəsinin yaradılmasının vacibliyindən danışmışdır. O qeyd etmişdir ki, arxeologiya ölkələrin tarixinin və sivilizasiyaların kəşf edilərək üzə çıxarılmasıdır, müxtəlif stratiqrafiya və mədəni təbəqələrə malik abidələrin tədricən öyrənilməsidir. Konservasiya və ekspozisiyaların dizaynı sahəsində işləmək üçün məni Azərbaycana dəvət edəndə ilk sualım bu oldu ki, “Azərbaycan haradır?”. İtaliyada bir çoxlarının fikirləşdiyi kimi mən də düşünürdüm ki, Azərbaycan Əfqanıstan kimi çobanlar ölkəsidir. Məlumunuz olsun ki, Azərbaycan İtaliyanın neft və qaz idxal etdiyi əsas tərəfdaş ölkələrdəndir. İtaliyanın maşınlar, sənaye malları və tikinti materialları kimi çox az məhsulları Azərbaycanda tanınır. Lakin, biz sizinlə sənayedən uzaq başqa bir sahədə - mədəniyyət və turizm sahəsində geniş əlaqə yarada bilərik.
Mən Bakıya gələndə bu şəhəri modern halı ilə tanımışam, neft zəngini müasir şəhər. İçərişəhərdən isə heç xəbərim olmayıb. Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyindən tanıdığım arxeoloq, tarixçi Fariz Xəlilli mənim üçün naməlum olan Azərbaycan tarixi və mədəniyyəti haqqında geniş məlumat verib. O, mənə insandanəvvəlki paleontoloji - fil və kərgədan qalıqlarını göstərib, ilk insan məskənlərindən olan Azıx mağarası və Azıx adamı haqqında danışıb, neolit və eneolit dövrünün möhtəşəm abidəsi Qobustanı göstərərək insanların necə taxıl biçdiklərindən bəhs eləyib. O, deyir ki, nəinki Azərbaycan tarixi, bütövlükdə insanlığın, mədəniyyətin tarixi buradan başlayır, bura sivilizasiyaların beşiyidir. Mən ona əvvəlcə inanmasam da, sonradan avropalı alimlərin onu təsdiqlədiyini gördüm.
Azərbaycanın İtaliyadakı səfiri, cənab Vaqif Sadıqov mənə Prezident, cənab İlham Əliyevin 2011-2014-cü illərdə ölkədə turizmin inkişaf strategiyasını müəyyən edən konsepsiyası haqqında məlumat vermişdir. Biz cənab səfirlə İtaliyadan Azərbaycana və Azərbaycandan İtaliyaya turistlərin gediş-gəlişini, ziyarətini artırmağın yollarını müzakirə etmişik.
    Bizim Fariz Xəlilli ilə ikinci missiyamız çox sayda sürprizlərlə qarşılaşdığım Ağsu tədqiqatları ilə başlandı. Ağsu 300 il əvvəl dəqiq memarlıq planı ilə inşa olunmuş qala-şəhərdir. Arxeoloqlar London, Çin, İtaliya istehsalı olan çox sayda əşyalar tapmışlar. Nadir şah və Şirvan xanları İpək yolunu yaxşı idarə edir, əhəmiyyətini anlayırdılar. Nadir şah Məkkəyə, qibləyə istiqamətlənmiş yeni şəhər inşa etdirmişdir. Şəhərdə bütün yollar, küçələr, binalar, məscidlər dəqiqliyi ilə qibləyə istiqamətlənmişdir. Aydın görünür ki, şəhərin inşasında geniş biliklərə malik memar və ya memarlar dəstəsi işləyib, burada hansısa çoban işindən danışmaq olmaz. Mən və mənim kimi çox avropalı insanlar Azərbaycan haqqında yanılmışıq.
    Hal-hazırda orta əsr Ağsu şəhərinə gedən yol və ətrafındakı vəziyyət heç də ürəkaçan deyil. Yol boyunca axan kanalın natəmizliyi və zibillik bu əraziyə gələn turistdə ikrah hissi oyadır. Zibilliyi torpağın onun anası (ana torpaq ifadəsi dünyanın hər yerində vardır) olduğunu unutmuş yerli sakinlər ekologiyadan xəbərsizcəsinə yaradır. Maraqlıdır ki, bu zibilin içərisində xərçəng törədən materiallar da vardır. Məsələn, sizin evlərin dam örtüyü kimi istifadə etdiyiniz və tərkibi xərçəng törədicisi olan asbestdən ibarət şiferlər. Arxeoloji qazıntılar zamanı Ağsu şəhərindən aşkar olunmuş dam örtükləri ekoloji təmiz kirəmitlər olduğu halda, niyə yerli əhali indi kimyəvi tərkibli və qeyri-ənənəvi şiferlərə üstünlük verir? Müxtəlif qarışıqlardan, xüsusilə plastikdən olan zibili kanal ətrafına tökən yerli sakinlər axşam həmin zibilliyi yandırırlar. Yanğın zamanı xərçəng törədicisi başqa bir kimyəvi qarışıq – dioksin havaya atılır və yaşayış sahəsinə yayılır. İnanıram ki, yaxın zamanlarda təkcə Ağsunun olmayan bu cür problemlər aradan qalxar, ana torpaq öz hörmətinə qovuşar.
    Məlumunuz olsun ki, 2015-ci ildə İtaliyanın Milan şəhərində “Planetin qidalanması – Həyat enerjisi” Expo sərgisi olacaq. Azərbaycan bu sərgidə hər halda yaxından iştirak edəcək. Düşünürəm ki, arxeoloji turizm baxımından orta əsr Ağsu şəhəri və ətrafında görülən kompleks işlər Milan Expo – 2015 üçün çox yaxşı nümunə ola bilər”. 
    İnstitutun dekanı N.Nəsirli maraqlı çıxışlara görə MİRAS İctimai Birliyinin sədri Fariz Xəlilliyə və italyalı professor Luigi Scrinziyə minnətdarlıq etdi, Turizm İnstitutunun üzərinə düşən bütün vəzifələri gələcəkdə də yerinə yetirəcyini vurğuladı.
Sonda institutun müəllim və tələbələri ilə mövzu ətrafında söhbət aparılıb, fərqlənənlərə MİRAS İctimai Birliyinin sədri Fariz Xəlilli “Ağsu şəhəri orta əsrlərdə” kitab-kataloqunun 3-cü cildini hədiyyə edib.