Yazının XXVIII hissəsinə keçid

Con Cekob Astor Çinlə tiryək ticarətində çox iri varidat yaratdı və bundan sonra öz çirkli pulları ilə Manxettendə iri torpaq sahələri alaraq kübar həyat tərzi sürməyə başladı. Komitet 300-ün planlarının hazırlanmasında Astor bütün həyatı boyu böyük rol oynayıb. Əfsanəvi gəlirli iş olan Çinlə tiryək ticarətində kimin iştirak edəcəyini faktiki olaraq məhz Komitet 300 özünün “Britaniya Ost-Hind Kompaniyası”nın inhisarı vasitəsilə müəyyən edir, bu cür səxavətə tuş gələnlər isə Komitet 300-ə həmişəlik sadiq qalırdı.

Bax buna görə Manxettendə daşınmaz əmlakın böyük hissəsi, Astor onu almağa başladığı dövrdə olduğu kimi, Komitet 300-ün müxtəlif üzvlərinə - biz irəlidə bunu hələ görəcəyik - məxsusdur. Böyük Britaniya kəşfiyyatına daxil olmayanlar üçün bağlı olan qeydlərlə işləmək hüququmdan istifadə edərək, mən Astorun uzun müddət Böyük Britaniya kəşfiyyatının ABŞ-da mühüm cəsusu olduğunu aşkar etdim. Astorun Aleksandr Hamiltonun qatili Aaron Berri (Aaron Burr) maliyyələşdirməsi faktı buna şübhə etməyə heç bir əsas qoymur. Con D. Astorun oğlu Uoldorf Astor (Waldorf Astor) “Beynəlxalq İşlər üzrə Kral İnstitutu”nun (BİKİ) üzvü olmaq şərəfinə layiq görülmüşdür. ABŞ-da bizim həyatımızın praktiki olaraq bütün aspektlərini Komitet 300 məhz “Beynəlxalq İşlər üzrə Kral İnstitutu” vasitəsilə idarə edir. Hesab edirlər ki, Astorlar ailəsi Ouen Lattimoru (Owen Lattimore) özünün tiryək ticarəti ilə əlaqələrini davam etdirmək üçün seçmişdi və Lattimor bunu  Laura Spelmanın (Laura Spelman) maliyyələşdirdiyi “Sakit okean Münasibətləri İnstitutu” (SOMİ) (Institute for Pacific Relations, IPR)) vasitəsilə həyata keçirirdi. Çinin tiryək ticarətinə sadəcə təchizatçı yox, bərabər partnyor qismində daxil olması üzərində nəzarəti məhz “Sakit okean Münasibətləri İnstitutu” həyata keçirirdi. Yaponların Perl Xarbora hücumu üçün yolu da məhz SOMİ çəkmişdi. Yaponları tiryək narkomanlarına çevirmək səyləri tam iflasa uğradı.

Britaniyalı oliqarxik plutokratlar yüzilliyin sonları üçün, qnu antilopalarının illik miqrasiyası dövründə Serengeti düzənliyində leş yeyən piylənmiş quşlar kimi idilər. Onların Çinlə tiryək ticarətində əldə etdikləri gəlir Devid Rokfellerin gəlirini HƏR İL BİR NEÇƏ MİLYARD DOLLAR üstələyirdi. Böyük Britaniya muzeyində və “Hindistan Ofisində” tanış ola bildiyim, eləcə də digər mənbələrdən – məsul postlarda işləyən keçmiş həmkarlarım vasitəsilə əlimə düşən tarixi qeydlər bunları tamamilə sübut edir.

Ölkədə tiryək çəkənlərin sayının artmasından dərin narahatlıq keçirən Çin höküməti 1905-ci il üçün beynəlxalq birlikdən yardım almağa cəhd edirdi. Böyük Britaniya özünü elə göstərdi ki, guya kömək etmək istəyir, lakin 1905-ci ildə imzaladığı protokollara riayət etmək üçün heç nə etmədi. Bir müddət sonra isə Ülyahəzrət höküməti açıq-açığına əks mövqe tutdu və bununla Çinə göstərdi ki, ona tiryək biznesinə qoşulmaq, bu ticarətin qarşısını almağa cəhd etməkdən yaxşı olardı.

Böyük Britaniya hətta Haaqa konvensiyasına da tüpürürdü. Konvensiyanın deleqatları Böyük Britaniyanın imzaladığı protokollara qəti şəkildə əməl edəcəyi barədə razılığa gəlmişdilər. Bu halda Çində və digər yerlərdə satılan tiryəkin miqdarı əhəmiyyətli dərəcədə azalmış olardı. Sözdə bunun lehinə olan britaniyalılar insan dərdləri ilə – buna həm də, üzdəniraq, “donuz ticarəti” də daxil idi – ticarətlərlərini dayandırmaq fikrində deyildilər.

Onların nökəri olan prezident Buş da İSTİSNASIZ olaraq Böyük Britaniyanın maraqları naminə aparılan qəddar müharibə və İraq millətinə qarşı genosidin gedişində “Hava Bombardmanları üzrə Haaqa Konvensiyasını” və ABŞ-ın imzaladığı bir çox beynəlxalq müqavilələri, o cümlədən də Cenevrə konvensiyalarının HAMISINI pozmaqla beynəlxalq hüququn normalarını həyasızcasına tapdalamışdır.

Yaponiyaya britaniyalıların tiryək qaçaqmalçılığından çox narahat olan yaponlar tiryək ticarətinin nəinki azaldığı, əksinə daha da artdığı barədə sübutlarla çıxış edəndə, Ülyahəzrətin Beşinci Haaqa Konvensiyasında deleqatı yaponların məlumatlarına əks olan statistika təqdim etdi. Britaniyalı deleqat hər şeyi baş-ayaq çevirərək bildirdi ki, tiryək satışını leqallaşdırmağın əsl vaxtı yetişmişdir və bu, onun “qara bazar” adlandırdığı ilə birdəfəlik qurtarmağa imkan verərdi.

O, Ülyahəzrət höküməti adından bildirirdi ki, bu halda yapon höküməti inhisara malik olar və ticarəti öz nəzarəti altında saxlaya bilərdi. EYNİ İLƏ BELƏ BİR ARQUMENT BRONFMAN VƏ DİGƏR İRİ NARKOİŞBAZLARIN VASİTƏÇİLƏRİ TƏRƏFİNDƏN DƏ İRƏLİ SÜRÜLMÜŞDÜ – KOKAİN, MARİXUANA VƏ HEROİNİ LEQALLLAŞDIRMAQ LAZIMDIR: ABŞ HÖKÜMƏTİ QOY İNHİSARA MALİK OLSUN VƏ BU VERGİ ÖDƏYİCİLƏRİNİN NARKOTİKLƏRƏ QARŞI SAXTA MÜHARİBƏYƏ GEDƏN MİLYARDLARLA DOLLARINA QƏNAƏT ETMƏYƏ İMKAN VERƏCƏK.

Şanxayda 1791-ci ildən 1894-cü ilə qədər lisenziyalaşmış tiryəkxanaların sayi 87-dən 663-ə qədər artdı. Birləşmiş Ştatlara da tiryək axını gücləndi. Çində dünya ictimaiyyətinin diqqətini özünə cəlb edə biləcək mümkün problemləri əvvəlcədən hiss edən “Müqəddəs İoann Ordeninin Cəngavərləri” və “Sarğı Ordeni”ndən olan plutokratlar öz əməliyyatlarının bir hissəsini Persiyaya (İrana) keçirdilər.  XIX əsrin ən iri gəmi (buxarla işləyən) kompaniyasının - əfsanəvi “Peninsula and Orient Steam Navigation Company”nin əsasını qoyan Lord İnçkeyp (Inchcape) “Honkonq ənd Şanxay Bankinq Korporeyşn” (NSBC) bankının yaradılmasının təşəbbüskarı olub ki, bu bank hazırda da tiryək ticarətində ən iri və ən az nəzarət edilən hesablaşma bankı olaraq qalmaqdadır. Bundan başqa, bu bank Birləşmiş Ştatlarla “donuz ticarətini” də (“pig trade”) maliyyələşdirirdi.

Britaniyalıların qurduğu bir kombinasiya nəticəsində çinli “kulilər” müqavilə üzrə işçi kimi ABŞ-a göndərilirdi. Gözü doymayan Harrimanlar ailəsinə məxsus olan dəmir yollarının “kulilərə” ehtiyacı var idi, belə ki, Harrimanlar dəmir yol əlaqəsini Qərbə, Kaliforniya sahillərinə qədər uzatmağı planlaşdırırdı. Kifayət qədər qəribədir ki, zəncilərin ağır əl əməyinə adət etdiklərinə və Çindən gələn, tiryək çəkməkdən əldən düşmüş narkomanlara nisbətən bu işi daha yaxşı yerinə yetirə biləcəklərinə baxmayaraq, o vaxt zəncilər bu işlərə çox az cəlb olunmuşdu.

Problem ondan ibarət idi ki, zəncilər arasında tiryək bazarı yox idi, üstəlik də, “Peninsula and Orient” kompaniyasının əsasını qoyanın oğlu olan Lord İnçkeypə “kulilər” minlərlə funt xam turyəkin qaçaqmalçı yolla Şimali Amerikaya gətirilməsi üçün lazım idi və əlbəttə, zəncilər bu işə yaramazdı. Bu, 1923-cü ildə Benqaliyada tiryək laləsi istehsalının azaldılmasının əleyhinə çaxış edən  həmin Lord İnçkeyp idi. O, guya Hindistanda tiryək istehsalını öyrənən komissiyaya bunu demişdi: “Bu ən vacib gəlir mənbəyini cidd-cəhdlə saxlamaq lazımdır”.

Harrimanın Qərb istiqamətində tikilən dəmir yollarında işləmək üçün 1846-cı ildə 120.000 “kuli” artıq ABŞ-a gətirilmişdi. “Donuz ticarəti” çiçəklənirdi, çünki ABŞ hökümətinin hesablamasına görə, gələnlərdən 115.000-i tiryək çəkənlər idi. Dəmir yolu tikilib qurtarandan sonra çinlilər öz vətənlərinə qayıtmadı və San-Fransiskoda, Los-Ancelesdə, Vankuverdə və Portlenddə məskunlaşdılar. Onlar böyük mədəni problem yaratdılar ki,  həmin problem indiyədək də həll olunmayıb.

Qeyd etmək maraqlı olardı ki, Komitet 300-ün üzvü, Rotşildlərin Cənubi Afrikada maraqlarını təmsil edən Sesil Con Rods (Cecil John Rhodes) Hindistandan yüz minlərlə hindli “kulini” Natal əyalətində qənd qamışının yetişdirildiyi plantasiyalarda işləmək üçün gətirdərək İnçkeypin nümunəsini təkrar etdi. Kommunist təşviqatçı və araqarışdıran Mxatma Qandi onların arasında idi. Çinli “kulilər” kimi, induslar da iş üzrə müddət bitəndən sonra vətənə qayıtmadılar. Onlar da çox böyük sosial problemlər yaratdılar, onların sonrakı nəsilləri isə vəkil oldular və Afrika Milli Konqresindən hakimiyyətə sızanların irəlidə gedən dəstəsini təşkil etdilər.

1875-ci il üçün çinli “kulilər” San-Fransiskodan tiryək təchizatı kanalı yaratdılar ki, bunun nəticəsində 129.000 amerikalı tiryəkə aludə oldu. Bu vaxta qədər mövcud olan 115.000 narkomanla birlikdə onlar elə bir satış bazarı təşkil edirdi ki, həmin bazar Lord İnçkeypə yalnız bu mənbədən hər il yüz minlərlə dollar – indiki qiymətlərlə bu, ildə ən azı 100 milyon dollar təşkil edərdı - qamarlamağa imkan verirdi.

Tiryək ticarətinə şərait yaratmaq üçün Hindistanın tekstil sənayesinin iflasa uğramasını təşkil edən və Afrika qullarını ABŞ-a gətirən britaniyalı və amerikalı ailələr belə qurub-qoşdular ki, “donuz ticarəti” qiymətli gəlir mənbəyinə çevrildi. Bir qədər sonralar onlar “Ştatlar Arasında Müharibənin”  - bu həm də Amerika Vətəndaş Müharibəsi kimi tanınır – baş qaldırmasına gətirən siyasi kombinasiyalar qurmağa başladılar.

Təpədən-dırnağa qədər korrupsiyalaşmış və çirkli var-dövlət içində üzən, bir-biri ilə iblisanə partnyorluqla bağlı olan çürük amerikalı ailələr hazırda “şərqli liberal isteblişment” adlanan bir şeyə çevrildilər. Onun üzvləri Böyük Britaniya taxt-tacının, sonralar isə “Beynəlxalq İşlər üzrə Kral İnstitutu”nun – taxt-tacın xarici siyasət üzrə icraedici orqanının - həssas rəhbərliyi və idarəçiliyi altında bu ölkəni yuxarıdan aşağıya qədər idarə etməkdə davam edir və bunu TAMAMİLƏ gizlin cəmiyyət, Komitet 300-lə çox sıx bağlı olan yüksək səviyyəli paralel hökümət vasitəsilə həyata keçirirlər.

1923-cü il üçün bu, indiyə qədər tamamilə azad şəkildə ABŞ-a daxil olan təhlükəyə qarşı getdikcə daha çox səs yüksəlməyə başladı. Biləşmiş Ştatların azad və suveren ölkə olduğunu düşünən Nümayəndələr Palatasının Xarıcı İşlər üzrə Komitəsinin sədri konqressmen Stiven Porter Böyük Britaniyanın özünün hər ölkə üzrə tiryək biznesinin idxal-ixracı barədə hesabat verməsi öhdəliyini nəzərdə tutan qətnaməni müzakirəyə çıxardı. Qətnamə hər ölkə üçün kvotalar müəyyən edirdi ki, bu da istehsal edilən tiryəkin həcmini 10 % azaltmalı idi. Bu qətnamə qanunverici akt kimi keçirdi və ABŞ Konqresi bu qanun layihəsini təsdiq etdi.

Lakin “Xarici İşlər üzrə Kral İnstitutu”nun (XİKİ) ideyaları tamam başqa idi. Əsası 1919-cu ildə, Versalda keçirilən Paris Sülh Konfransı ərəfəsində qoyulan “Xarici İşlər üzrə Kral İnstitutu” Komitet 300-ün iradəsinin xarici siyasət sahəsində ən erkən icraçılarından biri idi. ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının protokolları ilə bağlı apardığım tədqiqatlar göstərdi ki, Porter qarşı çıxdığı çox qüdrətli qüvvələr barədə tamamilə xəbərsiz idi. Porter heç “Xarici İşlər üzrə Kral İnstitutu”nin mövcud olduğunu belə bilmirdi və deməli, o, bu institutun qarşısına qoyulan spesifik vəzifə - Birləşmiş Ştatların həyatının hər bir tərəfini nəzarət altında saxlamaq vəzifəsi barədə ümumiyyətlə xəbərdar ola bilməzdi.

Hər şeydən göründüyü kimi, Porter bütün bu işi rahat buraxmaq barədə işarəni Uoll Stritdə yerləşən “Bank Morqan”dan almışdı. Lakin qeyzlənən Porter bunun əvəzində öz mübarizəsini Millətlər Liqasının “Tiryək Komitəsinə” keçirdi. Ona qarşı kimin durduğundan Porterin tamamilə məlumatsız olduğunu, Böyük Britaniyanın onun təkliflərinə açıq müxalifliyi ilə bağlı Porterin Nümayəndələr Palatasının Xarici İşlər üzrə Komitəsindəki həmkarlarına yazdığı məktublarda da görmək mümkündür.

Ülyahəzrətin nümayəndəsi, atanın yolunu azmış oğula münasibətdə hərəkət etdiyi kimi, Porteri məzəmmət etdi və sonra britaniyalı deleqat – XİKİ-nin təlimatı əsasında – tiryəkin tibbi məqsədlərlə istehlakının artdığını nəzərə alaraq hər ölkə üzrə tiryək kvotalarının ARTIRILMASI ilə bağlı Ülyahəzrətin təkliflərini təqdim etdi. Haaqada tapa bildiyim sənədlərə görə, Porter əvvəl çaş-baş qalıb, sonra heyrətlənib, daha sonra isə hiddətlənib. Və bundan sonra Porter çinli deleqatla birlikdə Komitənin səlahiyyətli iclasını nümayişkəranə surətdə tərk etməklə döyüş meydanını Böyük Britaniyaya təhvil verdi.

(ardı var)