Dövlət durumndan narahat deyil, statistika isə hökumətə bəraət qazandırmaqla məşğuldur

Qlobal maliyyə böhranı dövründə əksər ölkələrdə iş yerlərinin bağlanması əsas problemlərdən biri olub. Azərbaycanda da dəqiqləşdirilməmiş məlumatlara görə 30 mindən artıq vətəndaş iş yerini itirib. Dövlət Statistika Komitəsinin rəsmi məlumatına görə, 2008-ci ildə bağlanan iş yerlərinin sayı 3037 idisə, 2009-cu ildə bu rəqəm 3 dəfə artaraq 8747-ə çatıb. Eləcə də 2008-ci ildə açılan daimi iş yerlərinin sayı 89 557  idisə, 2009-cu ildə müvafiq göstərici 35 min nəfərdən çox azalaraq  54515 nəfər təşkil edib.  Bununla yanaşı, böhran dövründə məşğulluq xidmətlərinə müraciət edərək işlə təmin olunanların sayında da geriləmə qeydə alınıb.  2008-ci ildə bu xidmətdən yararlananların sayı 31144-dən 28 342-ə qədər azalıb.
İqtisadi Tədqiqatlar Mərkəzi «Qlobal maliyyə böhranının Azərbaycanda əmək bazarına təsirinin qiymətləndirilməsi» mövzusunda apardığı araşdırmalardan məlum olur ki, işsizliyiə daha çox ali təhsilli təbəqə məruz qalıb.
Bununla bağlı dünən keçirilən tədbirdə çıxış edən İTM İdarə Heyətinin eksperti Səbinə Abdullayevanın sözlərinə görə, böhran iqtisadiyyatın neft gəlirlərindən asılılıq səviyyəsini artırıb.
Tədqiqat çərçivəsində müəyyən olunub ki, böhran dövründə əksər ölkələrdə iş yerini itirənlər daha çox orta yaşlı insanlardır. Bundan əlavə, işsizliklə üzləşənlər arasında ali təhsillilər üstünlük təşkil edir. Sektorlar üzrə ən çox iş yerlərini itirən sahə sənaye və tikintidir.
Ekspert əmək bazarında müsbət dəyişikliklərin olması üçün müəyyən təkliflərlə çıxış etdi. O bildirdi ki, qeyri-leqal məşğulluğun aradan qaldırılması üçün inzaibatı deyil, iqtisadi vasitələr gücləndirilməlidir. Burada əmək haqqı fondundan sosial ayırmaların azaldılması, əmək haqqından tutulan vergilərin aşağı salınması və s. kimi məsələlər əsas tutulur.
Abdullayeva ixtisaslı kadrların əmək bazarında iştirakı imkanlarının artırılması üçün çox bacarıq tələb edən sahələrin inkişafının stimullaşdırılmasına ehtiyac olduğunu dedi.
 Ekspert alternativ statistikanın olmamasından da şikayət etdi: «Azərbaycanda qeyri-leqal iqtisadiyyatın həcminin kifayət qədər yüksək olması məşğulluqla bağlı rəsmi göstəricilərin real vəziyyəti dəqiq ifadə etmədiyini deməyə əsas verir. Lakin əlimizdə başqa mənbə, hansısa hesablamanın nəticələri yoxdur. Elə buna görə də bizim təkliflərimizdən birincisi məhz əmək bazarında statistikanın təkmilləşdirilməsidir».
AMEA İqtisadiyyat İnstitutunun əməkdaşı Cəlil Quliyev isə vurğuladı ki, rəsmi statistika işsizlik faizlərini düzgün əks etdirmir: «Reallıqda işsizlik faizi çox yüksəkdir. Apardığımız tədqiqatlar bu amilin ölkədə cinayətkarlığın artmasına gətirib çıxardığını təsdiq edir. Xüsusilə də gənclər arasında bu faiz çox yüksəkdir. Məşğulluq səviyyəsinin aşağı düşməsi həm də gənclərin müvafiq peşələrlə əhatə olunmaması ilə əlaqədardır. Peşə təhsili alanlar gənclərin 23 faizini təşkil edir. Azərbaycanda məşğulluq bazarının 63 faizini fəhlələr təşkil edir. İldə yüz min nəfər təhsil müəssisələrini bitirir. Onların böyük əksəriyyəti işsizlərin sıralarına qoşulurlar. Gənclər peşə almaq imkanına da malik deyillər. Və yaxud da peşələrin böyük əksəriyyəti onların marağını əks etdirmir. Bizdə insanları daha çox işlətmək geniş yayılıb. Xüsusilə də ticarət sahəsində. Orada insanlar gündə 14 saata qədər işləyirlər. Mənə elə gəlir ki, təkcə növbəlilik tətbiq etməklə, ölkədə ən azı 300 min əlavə iş yeri açmaq mümkündür».
Baş Məşğulluq İdarəsinin nümayəndəsi Nizami Məmmədov isə  «Məşğulluq haqqında» qanunun qəbul olunduğunu və bu sahədə müəyyən irəliləyişlərin olduğunu söylədi. O, işsiz statusunun verilməsi qaydaları ilə bağlı bir çox məsələlərə aydınlıq gətirdi: «Qanunla vətəndaşa işsizlik statusu verilən kimi o müavinətlə təmin edilir. Həmin müavinət 18 ayadək verilir. Bu müddətdən sonra onlara müavinət verilməsi dayandırılır. Çünki keçən müddət ərzində onlara müvafiq iş yerləri ilə bağlı təkliflər edilir. O ki qaldı gənclərə təhsili bitirən kimi işsizlik statusunun verilməsi təklifinə, bu heç də düzgün yanaşma hesab oluna bilməz. Cinayət artımında işsizlik məsələsinin də müəyyən rol oynadığını etiraf etməklə yanaşı, qeyd etmək istərdim ki, burada mənəvi-psixoloji amillər də az rol oynamır. Mən bu sahədəki tədqiqatların davam etdirilməsinin və həmin tədqiqatlarda bizim idarənin də iştirak etməsini təklif edirəm».
İqtisadi Təşəbbüslərə Yardım İctimai Birliyinin rəhbəri Azər Mehtiyev isə bildirdi ki, ölkədə məşğul insanların 1 milyon 200 min nəfəri büdcə təşkilatlarında, 1 milyondan çoxu isə kənd təsərrüfatında çalışır: «Başqa ölkələrlə müqayisədə bu, çox böyük rəqəmlərdir. Bunun özü təsdiq edir ki, Azərbaycanda məşğulluq sahəsində necə böyük problemlər mövcuddur. Oturuşmuş əmək bazarının olmaması bir çox göstəricilərə öz mənfi təsirini göstərir. Ali təhsillilərlə bağlı məsələyə gəldikdə, bir məsələni qeyd etməyə bilmirəm. Bu sahədə vəziyyət heç də ürəkaçan deyil. Belə ki, bp şirkəti özü bir neçə dəfə etiraf edib ki, Azərbaycan Neft Akademiyasını bitirən insanları peşə məktəbini bitirənlər statusunda qəbul edirlər».