Azərbaycan bazar iqtisadiyyatı yolu ilə getdiyindən, ölkədə reklam prosesi də geniş yayılıb. İndi inkişafı reklamsız təsəvvür etmək qeyri-mümkündür. Mal və mülk sahibləri öz məhsullarının daha yaxşı və tez satılması üçün reklamlara xüsusi yer verir. Onlar az qala gəlirlərinin dörddə birini məhz bu işə sərf edir.

   Çünki dünya təcrübəsi də göstərir ki, hər hansı bir məhsulun satılmasında məhz reklam özünəməxsus rol oynayır. Amma bir sıra hallarda mallarını reklam edən şirkətlər təqdimat prosesində həddindən artıq şişirtmələrə gedir. Belə ki, bu günlərdə redaksiyamıza müraciət edən oxucular son zamanlar elektron KİV-də bir sıra dərman preparatlarının geniş çeşiddə reklam olunduğunu və bu zaman bəzi əsası olmayan şişirtmələrə yol verildiyini diqqətimizə çatdırıblar. Şikayətləri də "Aktimel" adlı bağırsaqlarda immuniteti artırmağa hesablanan dərman barədədir: "Bu yaxınlarda televiziyaların birində "Aktimel" dərmanının reklamı gedirdi. Burada göstərilirdi ki, həmin preparat bağırsaqlarda immuniteti bərpa edir. Həmçinin qeyd edilirdi ki, insan orqanizmindəki immunitetin 70 faizi məhz bağırsaqlarda yerləşir. Bağırsağım bir balaca nasazdır. Reklamı eşidən kimi, həkim dostlarımdan birilə məsələ ilə bağlı məsləhətləşdim. O isə mənə bildirdi ki, dərman haqqında reklamda verilən məlumatlar reallığı əks etdirmir. Belə ki, onun dediyinə görə, bağırsaqlarda imunitetin heç də 70 faizi deyil, cəmi 40 faizi cəmləşib. Buradan başa düşdüm ki, reklamdakı məlumatlara ciddi surətdə inanmağına dəyməz". Bu misal reklamlarla bağlı yaranan belə uydurmalardan biridir. Əslində ciddi araşdırılsa, reklam olunan bütün məhsul və xidmətlərdə həddindən artıq şişirtmələrə yol verildiyi üzə çıxar. Bunu təkcə dərman preparatlarına deyil, əslində bütün növ məhsul və xidmətlərə aid etmək olar. Bəs, görəsən reklamı verən şirkət nədən bu tip şişirtmələrə qol qoyur? Bilirik ki, reklamda məqsəd əhalini həmin malın alınmasına həvəsləndirməkdir. Sahibkarlar da bunu əsas götürərək mallarını reklama çıxarır. Amma malın real vəziyyətini reklam etmək bir sıra hallarda onlara sərf etmir. Bu səbəbdən də onlar belə şişirtmələrə, məhsulda olmayan keyfiyyətləri qabartmağa meyllənir, təki bol müştəri cəlb edə bilsinlər. Amma bilmirlər ki, bununla, reklam haqqında qanunu pozmaq bir yana, müştəriləri aldadırlar, bu isə müvəqqəti xarakter daşıyır. Belə ki, gec-tez alıcı reklama uyaraq aldığı mal və ya dərmanın göstərilən keyfiyyətlərə cavab vermədiyini anlayır və bundan sonra daha diqqətli olmağa, reklamlara elə də əhəmiyyət verməməyə başlayır. Belədə isə, reklam zamanı malını şişirdən şirkət nüfuzdan düşərək, sonda uduzur.

   Tibb elmləri doktoru Adil Qeybulla da bəzi dərman maddələrinin reklamında şişirtmələrə yol verildiyini təsdiqlədi: "Reklamlardakı məlumatlar, adətən reallıqdan uzaq, daha şişirdilmiş formada üzə çıxır. Azərbaycanda isə bununla bağlı problem daha ciddidir. İkinci bir tərəfdən, dərman maddələrinin reklamı məsələsi bir ara qadağan edilmişdi. Yəni dərman preparatları reklam oluna bilməz. Amma bununla bağlı qanunda müəyyən boşluqlar var, həmçinin bu məsələyə müəyyən qədər loyal yanaşılıb. Nəticədə bu tip reklamlar yenə də davam etdirilir. Yeni dərman maddələri əslində farminformator, yəni farmakoloji məlumatlar əsasında ixtisaslı şəxs vasitəsilə həkimlərə təqdim olunur. Bu fərdi şəkildə də, ümumi prezentasiya yolu ilə də ola bilər. Həkimlər bu dərman maddələrinin kimyəvi tərkibini, ondakı əsas təsiredici komponenti bildikdən sonra onların tətbiqinə başlayır. Dərman maddələrinin tətbiqinə icazə verən orqan olan Dərman Maddələrinin Dövlət Reyestri isə hələlik formalaşmayıb. Onların tətbiqi məhz bu şəkildə həyata keçirilməlidir. Yoxsa dərman preparatının televiziyalarda reklam olunması ilə istehlakçı tərəfindən birbaşa istifadə olunması qətiyyən doğru deyil. Dünyanın hər yerində dərman maddələri reseptlə satılır və həkim təyinatı əsasında bədənə yeridilir. Bu baxımdan da dərman preparatlarının reklamını ümumiyyətlə düzgün saymıram. Dediyiniz "Aktimel" preparatına gəldikdə, o, bağırsaqda saprafik floranın bərpasına hesablanıb. Amma bir şeyi nəzərə almaq lazımdır ki, bu dərman heç də həmişə özünü doğrultmur. Həmin dərman möcüzə doğuran preparat deyil ki, xəstə dərhal özündə xüsusi effektivlik hiss etsin. Onun reklamında da müəyyən şişirtmələr var".

   Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov da təsdiqlədi ki, reklamlarda adətən istehlakçılara şişirdilmiş informasiyalar verilir: "Nəinki dərman məhsulları, əslində bütün sahələr üzrə bu kimi problemlər yaşanır. Ona görə də istehlakçılar reklamlara birbaşa olaraq inanmamalıdır. Onlar reklamın arxa üzünə də baxsa, çox şey bəlli olar. Bununla, əslində orada nə baş verdiyini bilərlər. Bu problem bütün dünya üzrə var. Dərman preparatları ilə də bağlı analoji situasiya hökm sürür. Reklamlarda, o cümlədən istehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında qanunda, Mülki və İnzibati Xətalar məcəllələrində reklamlarla istehlakçıları aldadan şirkətlərə müəyyən məhdudiyyətlər qoyulur. Eləcə də sertifikatlaşmayan malların reklamına icazə verilmir.

   Lakin Azərbaycanda bazar qorunmadığından, istehlakçı siyasətinin zəif olması səbəbindən vətəndaşlar reklam vasitəsilə geniş surətdə aldadılır. Reklamçılar Azərbaycanda reklam bazarının olmadığını deyəndə, onlara özlərinin günahkar olduğunu deyirəm. Çünki reklam məlumatlarını şişirdirlər, istehlakçı da onun əsasında aldığı maldan mütəəssir olur, nəticədə reklama inanmır. Reklam verənlər pul qazanmaq xatirinə reklam vasitəsilə aldatma yolunu tutduğundan, onun təsiri bizneslərində heç cür əksini tapmır. Belə hallar Azərbaycanda çoxdur. Reklamlar zamanı, xüsusən də həmin malların Reklam Assosiasiyası, Dermatoloqlar və ya Stomatoloqlar Assosiasiyası tərəfindən tövsiyə edilməsi barədə yalançı informasiyalar geniş yayılıb". /Rüfət Sultan