Ötən ilin sonlarından bəri Naxçıvanın Culfa rayonunun Bənənyar kəndində yaranmış gərginlik hələ də davam edir. Yerli polis qüvvələrinin kənddə Aşura mərasiminə kobud müdaxiləsilə başlayan qarşıdurmanın ilk ən ağır nəticəsi sakinlərdən biri olan Yunis Əliyevin özünü yandırması oldu. Lakin sonrakı günlərdə Naxçıvanın yerli hakimiyyət orqanları kənd camaatının üzərinə qoşun yeritməklə faciənin miqyasını bir qədər də genişləndirdi. Bənənyarda bütün baş verənlərlə bağlı özünə qəsd etmiş Yunis Əliyevin bacısı Kəmalə Xəlilova ilə görüşüb söhbətləşdik.

- Hazırda qardaşınızın durumu necədir?
- Qardaşımın səhhətində irəliləyişlər var. O, Iranda müalicəsini davam etdirir. Qardaşımı Irana aparmaqda heç bir məqsədimiz olmayıb. Arazın o tayı da bizim vətənimizdir, bu tayı da. Biz bu hadisələrin böyüyüb belə həddə çatacağını gözləmirdik. Bu, mənim ailəmin faciəsidir. Heç bir qurumlar, ayrı-ayrı şəxslər bizim faciəmizdən istifadə eləməsinlər. Insan faciəsinə belə yanaşmazlar. Bu gün mənim yeganə istəyim qardaşımın sağalıb, öz evinə, ailəsinin yanına qayıtmasıdır. Qardaşım özü Iranda telekanala müsahibəsində də deyib ki, dövlətdən, dövlət rəhbərliyindən narazılığı yoxdur.

- Qardaşınızın özünü yandırması barədə bir qədər ətraflı məlumat verərdiniz.
- Özüm Bakıda yaşayıram. Dekabrın 29-da bu barədə eşitdim və Naxçıvana getdim. Bildiyimə görə, Aşura günü polislə kənd camaatı arasında toqquşma olub. Siyan və Nadir adlı iki polis atamı Əlincə Polis Şöbəsinə apararaq, orada döyüblər. Ağsaqqal atam orada işgəncələrə, dözülməz təhqirlərə məruz qalıb. Anam, 80 yaşlı nənəm, 14 yaşlı bacım atamın ardınca polis şöbəsinə gedib. Anamgil atamın buraxılmasını tələb edəndə həmin Siyan adlı polis deyib ki, oturun maşına, sizi dəlixanaya aparıram. Sizə dəli iynəsi vurduracam. Qardaşım bu hadisələri eşidəndən sonra hiddətlənib. Əgər bir insanı döyürsənsə, söyürsənsə, üzünə təhqir edirsənsə, o neyləməlidir? Bütün bu hadisələr iki məsuliyyətsiz adamın ucbatından baş verib.
Bənənyarlıların heç bir siyasi məqsədi olmayıb və bu gün də yoxdur. Biz dövlətimizə, respublikamıza qarşı deyilik, biz polis zorakılığına qarşıyıq. Mən bu işlə əlaqədar cinayət-axtarış şöbəsinin rəisi Qulu müəllimə müraciət elədim. Çox sağ olsun, çünki həmin günlərdə mənə təsəlli oldu və söz verdi ki, günahkar polislər cəzasına çatacaq.

- Qardaşınız konkret hansı səbəbdən özünü yandırdı?
- Polislərə deyib ki, atamı buraxın, məni tutun. Polislər etiraz eləyib. Atasının işgəncə altında olduğunu bilən insan çarəsizlikdən hər şeyə əl ata bilər. Yunis polislərə deyib ki, özümü yandıracağam. Polislər də deyib ki, yandırırsan yandır. Budur, bizim bugünkü polisimiz.
Hadisə də elə kəndin içində baş verib. Çünki polislər bir qrup kənd sakinini, o cümlədən atamı tutub aparandan sonra yenidən kəndə qayıdıblar ki, başqa qurbanları da aparsınlar. Yunis də həmin vaxt onlardan tələb edib ki, bu haqsızlıq dayandırılsın.
Burada insanların taleyindən söhbət gedir. Biz 21-ci əsrdə yaşayırıq. Insanlara qarşı törədilənlərə yalnız vəhşilik adı vermək olar. Əgər Aşura gününü qeyd eləmək cinayətdirsə, niyə Bakıda qeyd olunur və heç bir kəskin reaksiya verilmir? Bu gün məktəblərdə bütün dərslər keçirlər. Lakin 45 dəqiqə ayırmırlar ki, insanlar dini baxımdan da maarifləndirilsin, şagirdlərə Islamın nə olduğu öyrədilsin. Əgər atam Aşura mərasiminə gedibsə, öz başını yarıbsa belə, – hərçənd heç bu da olmayıb – bunu ən pis halda inzibati xəta kimi qiymətləndirib, bir həftə, on günlük inzibati həbs cəzası vermək olardı. Qanun hətta qatili belə, döyməyi, ona işgəncə verməyi qadağan edir. Bənənyar camaatı Aşura mərasimini qeyd eləməklə nə böyük günaha yol verib ki, onların başına bu cür müsibət gətirilib?

- Qardaşınızı xəstəxanaya kim çatdırdı?
- Kənd camaatı. Qardaşım əvvəlcə Naxçıvan şəhər xəstəxanasına yerləşdirildi. Beş gün orada müalicə olundu. Onu da deyim ki, Naxçıvan şəhər xəstəxanasında qaldığı müddətdə qardaşıma lazımi tibbi yardım göstərilib. Sadəcə, onu müalicə edən həkim yanıq həkimi yox, travmatoloq idi, ona görə də xahiş etdik ki, xəstəmizi başqa yerə aparmaq istəyirik. Onlar da heç bir etiraz eləmədilər. Düzdür, xəstəxanada qapıda polislər dayanırdı. Amma bizə heç bir problem yaradılmadı. Mən yanvarın 3-də Bakıya qayıtmışdım. Onda qardaşım hələ Naxçıvandakı xəstəxanadaydı. Xəbər yayılıb ki, guya, qardaşımı qaçaq yolla aparmışıq. Xeyr, belə deyil. Bizə qardaşımı Naxçıvandan aparmağa heç kim mane olmayıb. Yenə deyirəm ki, onu Irana aparmaqda da konkret məqsədimiz olmayıb. Sadəcə, biz yoxsul insanlarıq, bizi siyasət yox, qiymətin ucuzluğu maraqlandırır. Əvvəlcə istəyirdik ki, Bakıya gətirək. Ona görə ayın 3-də Bakıya gəldim ki, ertəsi günü qardaşımı gətirəcəklər. Amma Iranda müalicənin qiymətinin ucuzluğuna görə sonradan anamın fikri dəyişdi. Məsafə baxımından da Iran Naxçıvana yaxındır. Mənim valideynlərimin 80 manata bilet alıb, Bakıya gəlib uşağını müalicə etdirməyə imkanı yoxdur. Ən nəhayət, bu gün Azərbaycandan yüzlərlə insan müalicə olunmaq üçün Irandakı xəstəxanalara üz tutur.

- Naxçıvanın Bakıdakı nümayəndəliyinin yaydığı açıqlamada bildirilir ki, qardaşınız və bir neçə başqa qohumlarınız ruhi xəstədir. Üstəlik, o da qeyd olunur ki, intihara cəhd hadisəsi baş verən gün AXCP-nin Culfa rayon şöbəsinin sədri Rza Nuriyev qardaşınıza spirtli içki içirib.
- Ola bilsin ki, Rza Nuriyevin ailəsi bu müsahibəni oxusun. Mən sevgi və sayğılarımla onlara üz tuturam. Nəinki mən, bütün Bənənyar camaatı bu ailənin yanındadır. Rza bəylə qohumluq əlaqələrimiz var. Rza bəy gözəl insandır, dindar, nurani adamdır. Onun bu olaylarla heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu gün bir vətəndaş olaraq tələbimiz Rza bəyin azadlığa buraxılmasıdır. Nümayəndəlikdən bu açıqlamanı yayanlar nə isə yeni bir şey fikirləşsəydilər, daha yaxşı olardı. Onların gətirdiyi bəhanə sovet dövründən qalma, köhnəlmiş ideyalardır. Bu hadisənin məsuliyyətini daşıyan şəxslər özlərini qurtarmaq üçün günahsız insanları qurban seçməsinlər. Bənənyar hara, içki hara? Rza müəllim hara, içki hara?
Mətbuatda mənim adımdan belə bir fikir gedib ki, guya, Naxçıvan nümayəndəliyinin yaydığı məlumatın bir hissəsinin yalan olduğunu demişəm. Xeyr, nümayəndəliyin yaydığı məlumatın yarısı yox, hamısı yalandır. Mənim ailəmdə ruhi xəstə yoxdur. Ailəm haqqında məlumat da verə bilərəm. Atamın geniş kabineti, bahalı maşını, yaxşı qalstuku olmasa da, geniş ürəyi, halal çörəyi olub. Bacım sağlam uşaqdır, yeddinci sinifdə oxuyur. Qardaşımın biri üç il Xaçmazda həqiqi hərbi xidmətdə olub. Digər qardaşım Yunisə gəlincə, onun üç gözəl qız balası var – Zöhrə, Dəniz, Yağmur. Qardaşımın heç bir xəstəliyi olmayıb. Əgər qardaşım xəstəydisə, dörd il necə hərbi xidmətdə olub? Onun əlində bunu sübut edəcək hərbi bileti var. Naxçıvan strateji zonadır, xəstəydisə, onu necə hərbi xidmətə aparıblar?
Bu cür yalan məlumatlarla özlərini Azərbaycan cəmiyyəti qarşısında, medianın önündə gülməli vəziyyətə qoyurlar. Bütün Bənənyar camaatı bilir ki, bizim ailəmizdə ruhi xəstə yoxdur. Dirilərimizə hörmət qoymurlarsa da, heç olmasa, ölülərimizlə işləri olmasın. Rəhmətlik dayım Yusifin epilepsiya xəstəliyi olub. O, 2002-ci ildə rəhmətə gedib. Digər dayımın da həmçinin həm özü, həm də övladları sağlam olub.
Naxçıvan nümayəndəliyinin açıqlamasında yazılanları özümüzə, Azərbaycan vətəndaşına qarşı təhqir hesab edirəm. Ayıbdır, insanları təhqir eləməyə son qoysunlar. Ailəmizin psixi vəziyyətini yoxlamaq istəyənlər buyurub, bunu eləyə bilərlər. Təbii ki, əgər indiyə qədər həkimləri ələ alıb, onlardan saxta rəy almayıblarsa. Hətta belə bir saxta rəy alınsa belə, yenə də kənd camaatı, bizim ailəni tanıyanlar buna ancaq güləcək.

- Nümayəndəliyin açıqlamasında o da qeyd olunur ki, Bənənyarda baş verənlər Rza Nuriyev və onun ətrafındakıların təxribatıdır…
- Xeyr, yanlış fikirdir. Mənim, eləcə də Bənənyar camaatının tanıdığı Rza müəllim heç vaxt belə bir iş görməzdi və görməyib də. O, xalqını sevən insandır. Əksinə, polis Aşura mərasimindən sonra kənd camaatını şöbəyə aparıb, orada onlara işgəncə verəndən sonra insanlar hiddətlənib, müəyyən addımlar atmaq istəyiblər. Həmin vaxt Rza müəllim insanları sakitləşdirib, deyib ki, bütün qanunsuz hərəkətlərdən çəkinmək lazımdır. Yəni, hiddətlənmiş insanların qarşısını Rza müəllim alıb. Mənim qardaşım özü də sağalandan sonra inşallah, bunu təsdiqləyəcək. Təxribat ola bilər, amma bənənyarlılar tərəfindən, Rza müəllim tərəfindən yox. Bir daha deyirəm, bizlərin dövlət çevrilişi etmək fikrimiz yoxdur. Biz bir parça çörəyini daşdan çıxaran insanlarıq.

- Atanız həbsdən buraxılandan sonra başına gətirilənlərlə bağlı nələri danışdı? Hazırda vəziyyəti necədir?
- Atam ona qarşı törədilən işgəncələri, təhqirləri gizlətdi. Daha doğrusu, onların hamısını açıb-ağartmağı özünə sığışdırmadı. Atamın 65 yaşlı var, heç vaxt da siyasi proseslərə qarışacağı olmayıb. Fəhlə adamdır, həmişə əsas fikri də bir parça çörək tapıb ailəsini dolandırmaq olub. Atamı polis şöbəsində döyüblər, ona elə sözlər deyiblər ki, o kəlmələri ağıza almaq heç bir insanlığa, vicdana sığmır.

- Məlumata görə, Aşura mərasimini qeyd elədiklərinə görə bir qrup kənd sakinini həbs eləyiblər, bundan sonra bir neçə gün Bənənyarda sakitçilik olub. Sonradan nə baş verib ki, yanvarın 5-də yenidən kəndə polislərdən, əsgərlərdən ibarət qoşun yeridilib?
- Həmin vaxt mən Bakıda olmuşam. Ailəmizin də başı Yunisin müalicəsinə qarışmışdı. Eşitdiyimə görə, ayın 5-də kənd camaatına qarşı zorakılığa yol verilib. Şəxsən mənim anamı sürüyə-sürüyə polis şöbəsinə aparıblar. Məgər izahat almağa insanı sürüyə-sürüyə aparırlar? Hətta həmin vaxt soyuq havada anamın əynində gödəkçə və ya başqa bir üst geyimi də olmayıb.
Sakitlik yarandığı halda, birdən-birə həmin gün kənddə yenidən insanlara qarşı zorakılığa əl atıldığını nəzərə alaraq deyirəm ki, bu, təxribat ola bilər. Bir daha deyirəm ki, təxribat olubsa da, onu yaradanları kənd camaatının içində axtarmaq lazım deyil. Əgər bütün bu proseslər kənd camaatından asılı olmadan baş veribsə, bu halda onlar necə təxribat eləyə bilərdi? Deməli, təxribat olubsa da, onu törədənləri başqa yerdə axtarmaq lazımdır. Bənənyar kəndi dövlətə, dövlətçiliyə qarşı heç bir təxribatda bulunmayıb. Ilahi ədalət deyilən bir anlayış var. Bu ssenarini düzənləyənlər öz cəzalarına çatacaqlar.

- Hazırda kənddə vəziyyət nə yerdədir?
- Vəziyyət sakitləşib, amma insanlar qorxu içindədir. Bu cür hərəkəti biz ermənilərdən gözləyirdik, özümüzünkülərdən yox.
Mən dövlət rəhbərliyinə müraciət etmək istəyirəm. Xahişimiz odur ki, bu məsələ ilə maraqlansınlar. Hər şey dərindən araşdırılsın və təxribatın arxasında əslində kimlərin dayandığı ortaya çıxsın. Bu hadisəni törədənlərin cəzası verilsin. Biz insanıq, dinc yaşamaq istəyirik. Bayrağımızdakı üç rəng demokratiya, türkçülük və Islam rəmzidir. Belə olan halda, niyə Aşura gününü qeyd edənlər işgəncələrə, təhqirlərə məruz qalmalıdır? Digər bir tələbimiz isə Rza müəllimin azadlığa buraxılmasıdır. Onun bu işlərlə heç bir əlaqəsi yoxdur. // "Azadlıq" qəzeti